CÖNK VE MECMUALARA GÖRE ANADOLU HATAYÎLERİ: YENİ ŞİİRLER VE MAHLAS PROBLEMİ

ANATOLIAN HATAYIS ACCORDING TO CONKS AND MAJMUAS: NEW POEMS AND THE PSEUDONYM PROBLEM

Özet

Bu çalışma, Türk halk edebiyatının birincil kaynakları olan cönk ve mecmualar üzerinden, Anadolu sahasında “Hatayî” mahlasını kullanan şairlerin eserlerini ve bu isim etrafında şekillenen mahlas problemi meselesini ele almaktadır. Edebiyat tarihinde çoğunlukla Safevî hükümdarı Şah İsmail Hatayî ile özdeşleştirilen bu mahlasın, Anadolu’nun dinî-tasavvufî atmosferinde farklı âşıklar tarafından da benimsendiği bilinmektedir. Bu durum, özellikle yazma eserlerdeki şiirlerin kime ait olduğu hususunda ciddi bir aidiyet karmaşasına yol açmaktadır. Araştırma kapsamında, Doğan Kaya Arşivi başta olmak üzere çeşitli koleksiyon ve kütüphanelerden derlenen 10 adet cönk ve mecmua titizlikle incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve metin karşılaştırması tekniklerinin kullanıldığı çalışmada, tespit edilen Hatayî mahlaslı şiirler mevcut literatürle mukayese edilmiştir. Yapılan incelemeler neticesinde, daha önce hiçbir yayında yer almadığı saptanan; Can Hatayî’ye ait 20, Sultan Hatayî’ye ait 15, Kul Hatayî’ye ait 2 ve Pir Hatayî’ye ait 1 olmak üzere toplam 38 yeni şiir gün yüzüne çıkarılmıştır. Elde edilen bulgular, Anadolu sahasında “Anadolu Hatayîleri” olarak kavramsallaştırılan ve sayıları on u bulan farklı şairlerin varlığını destekler nitelikte olup mahlas enflasyonu sorununa ışık tutmaktadır. Sonuç olarak, Hatayî mahlaslı metinlerin değerlendirilmesinde Şah İsmail odaklı yaklaşımın ötesine geçilerek, cönk kayıtları ışığında bu şairlerin özgün kimliklerinin müstakil olarak değerlendirilmesi gerektiği saptanmıştır.