GÖRSEL KAYMA: ÇAĞDAŞ GÖRSEL KÜLTÜRDE BAKIŞIN BILINÇDIŞI SAPMALARI
THE VISUAL SLIP: UNCONSCIOUS DEVIATIONS OF GAZE IN CONTEMPORARY VISUAL CULTURE
Özet Görüntüleme: 12
/ 
PDF İndirme: 2
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19603298Anahtar Kelimeler:
Görsel kayma, parapraksi, görsel algı, dikkat, bilinçdışı süreçlerÖzet
Bu çalışma, Freud’un parapraksi kavramını görsel algı alanına genişleterek “görsel kayma” (visual slip) kavramını önermeyi amaçlamaktadır. Görsel kaymalar, bilinçli görsel niyetin geçici olarak yer değiştirdiği ve bakışın istemsiz biçimde yön değiştirdiği durumlar olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda çalışma, söz konusu sapmaların yalnızca dikkat dağınıklığı ya da fizyolojik refleksler değil; aynı zamanda bilinçdışı süreçler, duygusal yönelimler ve kültürel olarak yapılandırılmış algısal kalıplarla ilişkili anlamlı olaylar olduğunu ileri sürmektedir.
Araştırma, psikanaliz, bilişsel psikoloji ve imge teorisini bir araya getiren disiplinlerarası bir yaklaşım benimsemektedir. Kavramsal ve kuramsal bir yöntem izlenerek, görsel dikkat süreçlerinin yalnızca üstten-aşağıya (top-down) kontrol ile değil, aynı zamanda alttan-yukarıya (bottom-up) uyarıcılar ve bilinçdışı yönelimlerle şekillendiği ortaya konulmaktadır. Özellikle sosyal medya, algoritmik arayüzler ve hızlı görsel akışların hâkim olduğu dijital ortamlarda, görsel kaymaların sıklığının arttığı ve dikkat süreçlerinin daha kırılgan hale geldiği vurgulanmaktadır.
Sonuç olarak çalışma, algının sabit ve şeffaf bir süreç olmadığını; aksine bilinçli niyet, bilinçdışı etkiler ve kültürel kodlar arasında sürekli müzakere edilen dinamik bir yapı olduğunu göstermektedir. Görsel kayma kavramı, hem analitik bir araç hem de metodolojik bir yaklaşım olarak, çağdaş görsel kültürde algının işleyişini anlamaya yönelik yeni bir perspektif sunmaktadır.
Referanslar
Anderson, B. (2019). The attention economy and digital distraction. Cambridge University Press.
Arnheim, R. (1974). Art and visual perception: A psychology of the creative eye (2nd ed.). University of California Press.
Bavelier, D., Green, C. S., Pouget, A., & Schrater, P. (2020). Brain plasticity through the life span: Learning to learn and action video games. Annual Review of Neuroscience, 43, 1–25. https://doi.org/10.1146/annurev-neuro-070918-050249
Didi-Huberman, G. (2005). Images in spite of all: Four photographs from Auschwitz. University of Chicago Press.
Duchowski, A. T. (2022). Eye tracking methodology: Theory and practice (4th ed.). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-81953-2
Freud, S. (1901). The psychopathology of everyday life (A. A. Brill, Trans.). Macmillan.
Holmqvist, K., Nyström, M., Andersson, R., Dewhurst, R., Jarodzka, H., & van de Weijer, J. (2011). Eye tracking: A comprehensive guide to methods and measures. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198738590.001.0001
Laplanche, J., & Pontalis, J.-B. (1988). The language of psycho-analysis. Norton.
Manovich, L. (2001). The language of new media. MIT Press.
Mirzoeff, N. (2011). The right to look: A counterhistory of visuality. Duke University Press.
Mitchell, W. J. T. (2005). What do pictures want? The lives and loves of images. University of Chicago Press.
Noë, A. (2004). Action in perception. MIT Press.
Posner, M. I. (1980). Orienting of attention. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 32(1), 3–25. https://doi.org/10.1080/00335558008248231
Rancière, J. (2004). The politics of aesthetics: The distribution of the sensible. Continuum.
Ricoeur, P. (1970). Freud and philosophy: An essay on interpretation. Yale University Press.
Rosen, L. D. (2013). iDisorder: Understanding our obsession with technology and overcoming its hold on us. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9781137297632
Smith, T. J., & Henderson, J. M. (2020). Gaze control in dynamic scenes. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108688366
Theeuwes, J. (2010). Top–down and bottom–up control of visual selection. Acta Psychologica, 135(2), 77–99. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2010.02.006
Wang, Q., Chen, X., & Li, H. (2021). Visual attention dynamics in multimedia environments. Journal of Vision, 21(6), 1–15. https://doi.org/10.1167/jov.21.6.10
Wolfe, J. M. (2021). Visual search: How do we find what we are looking for? Annual Review of Vision Science, 7, 1–23. https://doi.org/10.1146/annurev-vision-093019-112150
Pişken, S. (2024). Sanatsal imgenin dijital veri akışına karşı etkisinin imge teorisi üzerinden incelenmesi. Sanat Yazıları, 50, 247–262. https://doi.org/10.61742/sanatyazilari.1410934
Pişken, S. (2025). İmge teorisi üzerinden gerçeklik eleştirisi (Unpublished doctoral dissertation). Hacettepe University.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
