IBNU'N-NĀZIM’S COLLABORATION WITH POETRY: THE AL- MECRÛRĀT EXAMPLE: İBNÜ’N-NÂZIM’IN ŞİİRLE İSTİŞHÂDDA BULUNMASI: MECRÛRÂT ÖRNEĞİ

Yusuf ÇAKIR

doi:10.5281/zenodo.18183746

Yazarlar

Yusuf ÇAKIR Diyanet İşleri Başkanlığı https://orcid.org/0009-0003-7632-6509

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.18183746

Anahtar Kelimeler:

Arap Dili, İbnü’n-Nâzım, Sarf, Nahiv ve Mecrûrât

Özet

Nakli delillerden biri olan şiir, Arapçanın kurallarını belirlemede önemli bir yere sahiptir. Dilciler eserlerinde şiirlere bolca yer vermişlerdir. Nahvin ana konularını merfû‘ât, mansûbât, mecrûrât ve tevâbu‘ şeklinde dört ana bölüme ayırmamız mümkündür. Şiirle alakalı müellifin görüşlerini aktarırken zikredilen dört ana bölümü incelemek büyük önem arz etmektedir. Makalenin sınırlarını da dikkate alarak her bir bölümü müstakil bir araştırmada sunmak kaçınılmazımızdır. Ele alınan bu araştırmada 640/1242-686/1287 yılları arasında yaşayan, nahve dair eserleri bulunan ve Elfiyye’nin de en önemli şârihlerinden olan İbnü’n-Nâzım’ın mecrûratla ilgili istişhâdda bulunduğu şiirler üzerinde olacaktır. Müellif nahivle alakalı eserlerinde mecrûrata dair 36 şairin 53 adet şiirini delil olarak kullanmıştır. Zikredilen şairlerin 8’i cahilî, 8’i muhadramûn ve 20’si islâmî dönemi ait şairler olduğu tabakât kitaplarına bakılarak tespit edilmiştir. Ayrıca şairi belli olmayan 20 adet şiirle de istişhâdda bulunmuştur. Müellif mecrûrat ana konularını harfi cerler ve izâfet olarak ifade etmiştir. Yapılan bu araştırmada yukarıda zikredilen sıralamaya uyulmuş, her bir bölümle alakalı beşer örnek vermekle yetinilmiş, gereksiz detaylardan kaçınılmış, şiirlerin anlamları doğru aktarılmaya çalışılmış, bahirleri hakkında bilgiler verilmiş, araştırmanın sonunda ele alınan kaynaklar zikredilmiş, konuyla alakalı genel bir değerlendirme yapılmış ve tüm şairlerin isimleri ait oldukları dönemleri bir tablo olarak ekler bölümünde gösterilmiştir. Bu araştırmada, İbnü’n-Nâzım’ın mecrûrât konusunda yararlandığı şiirleri derlemek, hangi amaç için kullandığını tespit etmek ve kısa ve öz bilgilerle açıklamak amaçlanmıştır.

Referanslar

el-‘Aynî, E. (2010). el-Maḳâṣıdü’n-Naḥviyye fî Şerḥi Şevâhidi Şürûḥi’l-Elfiyye. Kâhire: Dâru’s-

Selâm.

Bağdatlı İsmâil Paşa, M. (2017). Hediyyetü’l-‘Arifîn Esma’u’l-Müellifîn ve Âsâru’l-

Muṣannifîn. Beyrût: Müessesetü’t-Târîhi’l-‘Arabî.

el-Cevcerî, M. (2004). Şerḥu Şuẕûri’ẕ-Ẕeheb. Medine: ‘Amâdetü’l-Bahsi’l-‘İlmiyye bi’l-

Câmi‘ati’l-İslâmiyye.

Ebû Ali el-Merzûkî, A. (2003). Şerḥu Dîvâni’l-Ḥamâse. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.

Ebû Hayyân el-Endelüsî, M. (1996). et-Tezyîl ve’t-Tekmîl fî Şerḥi Kitâbi’t-Teshîl (Cilt 1-

. Beyrût: Dâru’l-Kalem.

Ebû İbrâhîm el-Fârâbî, İ. (1974). Dîvânü’l-Edeb (Cilt 1-2). Kâhire: Mektebetü Lisâni’l-‘Arab.

el-Halîl, E. (2007). Kitâbü’l-ʿAyn (Cilt 1-8). Beyrût: Dâru ve Mektebetü’l-Hilâl.

İbn ‘Akîl, E. (1980). Şerḥu İbn ‘Aḳîl ‘alâ Elfiyyeti İbn Mâlik. (Cilt 1-4). Kâhire: Dâru’t-Türâs.

İbn Cinnî, E. (1993). Sırru Ṣınâ‘ati’l-‘İ‘râb. Beyrût: Dâru’l-Kalem.

İbn Mâlik, C. (1986). Şerḥu’l-Kâfiyeti’ş-Şâfiyye. Mekke: Dâru’l-Me’mûn li’t-Türâs.

İbn Mâlik, C. (1990). Şerḥu’t-Teshîl (Cilt 1-4). Cîze: Dâru’l-Hacer.

İbn Mâlik, C. (1977). Şerḥu ‘Umdeti’l-Ḥâfıẓ ve ‘Uddetü’l-Lâfıẓ. Bağdâd: İhyâu’t-Türâsi’l-İslâmî.

İbn Saîd el-Mağribî, E. (2020). ʿUnvânü’l-Murḳıṣât ve’l-Muṭribât. Bâbil: Dâru’l-Furât.

İbn Sîde, E. (1996). el-Muḫaṣṣaṣ (Cilt 1-5). Beyrût: Dâru İhyâ’i’t-Türâsi’l-‘Arabî.

İbn Usfûr el-İşbîlî, E. (1980). Ḍarâʾirü’ş-Şiʿr. Kâhire: Dâru’l-Endülüs.

İbn Ya‘îş, E. (2001). Şerhu’l-Mufaṣṣal li’z-Zemahşerî (Cilt 1-6). Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.

İbnü’l-Enbârî, E. (1999). el-Müẕekker ve’l-Mü’ennes̱ (Cilt 1-3). Kâhire: Vizâretü’l-Evkâf, el-Meclisü’l-A’lâ li’ş-Şu’ûni’l-İslâmiyye, Lecnetü İhyâ’i’t-Türâs.

İbnü’l-‘İmâd, E. (1986). Şezerâtü’z-Zeheb fî Aḫbâri men Zeheb. (Cilt 1-10). Beyrût: Dâru İbni

Kesîr.

İbnü’n-Nâzım, B. (2000). Şerḥu İbni’n-Nâẓım ‘alâ Elfiyyeti İbni Mâlik. Beyrût: Dâru’l-

Kütübi’l-‘İlmiyye.

İbnü’s-Sâiğ, M. (2004). el-Lemḥe fî Şerḥi’l-Mulḥa. Medine: el-Câmi‘atü’l-İslâmiyye.

İbnü’s-Serrâc, E. (1996). el-Uṣûl fi’n-Naḥv (2. Baskı, Cilt 1-3). Beyrût: Müessesetü’r-Risâle.

İbnü’s-Sikkît, E. (1998). el-Elfâẓ. Beyrût: Mektebetü Lübnân.

İmîl Ya‘kûb, B. (1996). el-Mu‘cemu’l-Mufaṣṣal fî Şevâhidi’l-Lüğati’l-‘Arabiyye (Cilt 1-14).

Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.

Kehhâle, Ö. (1957). Mu‘cemu’l-Müellifîn. (Cilt 1-15). Beyrût: Dâru İhyâ’i’t-Türâsi’l-‘Arabî.

Muhammed Hasan Şürrâb, İ. (2007). Şerḥu’l-Şevâhidi’ş-Şi‘riyye Ümmâti fi’l-Kütübi’n-

Naḥviyye (Cilt 1-3). Beyrût: Müessesetü’r-Risâle.

el-Murâdî, E. (1992). el-Cena’d-Dânî fî Ḥurûfi’l-Me‘ânî. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.

el-Müberred, E. (1994). el-Muḳteḋab (Cilt 1-4). Kâhire: İhyâ’u’t-Türâsi’l-İslâmî.

Nâzırü’l-Ceyş, M. (2007). Temhîdü’l-Ḳavâ‘id bi Şerḥi Teshîli’l-Fevâ’id. Kâhire: Dâru’s-

Selâm.

Özbalıkçı, M. R. (2000). “İbnü’n-Nâzım”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi

( 21/168-169). TDV Yayınları.

es-Safedî, S. (2000). el-Vâfî bi’l-Vefeyât (Cilt 1-29). Beyrût: Dâru İhyâ’i’t-Türâsi’l-‘Arabî.

Serkîs, Y. (1928). Muʿcemü’l-Maṭbûʿâti’l-ʿArabiyye ve’l-Muʿarrebe. Kâhire: Matba‘atü Serkîs.

Sîbeveyhi, E. (1988). el-Kitâb (3. Baskı, Cilt 1-5). Kâhire: Mektebetü’l-Hâncî.

es-Sîrâfî, E. (2008). Şerḥu Kitâbi Sîbeveyhi (Cilt 1-5). Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.

es-Süyûtî, C. (1979). Buġyetü’l-Vu‘ât fî Ṭabakâti’l-Lüġaviyyîn ve’n-Nüḥât (Cilt 1-2). Beyrût:

Dâru’l-Fiker.

eş-Şâtıbî, İ. (2007). el-Maḳâṣıdü’ş-Şâfiye fî Şerḥi’l-Ḫulâṣati’l-Kâfiye (Cilt 1-4). Mekke:

Me‘hedü’l-Buhûsi’l-‘İlmiyye ve İhyâ’i’t-Türâsi’l-İslâmiyye.

el-Ukberî, E. (1969). et-Tibyân fî şerḥi’d-Dîvân (Cilt 1-4). Beyrût: Dâru’l-Ma‘rife.

İBNÜ’N-NÂZIM’IN ŞİİRLE İSTİŞHÂDDA BULUNMASI: MECRÛRÂT ÖRNEĞİ