ALTIN VE GÜMÜŞ FİYATLARININ ENFLASYON VE DOLAYLI VERGİ GELİRLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE İÇİN ARDL SINIR TESTİ YAKLAŞIMI
THE EFFECTS OF GOLD AND SILVER PRICES ON INFLATION AND INDIRECT TAX REVENUES: AN ARDL BOUNDS TESTING APPROACH FOR TÜRKİYE
Özet Görüntüleme: 11
/ 
PDF İndirme: 1
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18859666Anahtar Kelimeler:
dolaylı vergiler, altın fiyatları, gümüş fiyatları, enflasyon, ARDL Sınır TestiÖzet
Küresel finansal sistemde yaşanan yapısal dönüşümler ve artan jeopolitik riskler, altın ve gümüş gibi değerli metallerin "güvenli liman" olma özelliğini pekiştirirken, bu varlıkların makroekonomik değişkenler üzerindeki belirleyicilik gücünü de artırmıştır. Özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ve dışa açık bir ekonomik yapıya sahip ülkelerde, emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar sadece yatırım kararlarını değil, aynı zamanda maliyet kanalı üzerinden genel fiyat istikrarını ve kamu maliyesinin sürdürülebilirliğini de doğrudan etkilemektedir. Değerli metallerin hem bir tasarruf aracı hem de endüstriyel bir girdi olması, fiyat hareketlerinin tüketici davranışları ve nominal harcamalar üzerinde çift yönlü bir etki yaratmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda, altın ve gümüş fiyatlarındaki artışın yarattığı servet etkisi ve maliyet artışlarının, tüketim üzerinden alınan dolaylı vergi gelirleri ile enflasyonist süreçler arasındaki etkileşimi, maliye ve para politikalarının etkinliği açısından hayati bir araştırma alanı oluşturmaktadır. Kamu gelirlerinin büyük bir kısmının dolaylı vergilere dayandığı Türkiye ekonomisinde, bu fiyat hareketlerinin bütçe performansına yansımalarını anlamak, ekonomik öngörülebilirlik açısından büyük önem arz etmektedir. Bu çalışma, altın ve gümüş fiyatlarının Türkiye'deki enflasyon ve dolaylı vergi gelirleri üzerindeki etkilerini ARDL sınır testi yaklaşımı kullanarak incelemektedir. 2010-2025 dönemi için aylık veriler kullanılarak yapılan analizde, bağımlı değişken dolaylı vergi gelirleri, bağımsız değişkenler ise gram altın fiyatı, gümüş fiyatı, tüketici fiyat endeksi ve döviz kuru olarak belirlenmiştir. Çalışmada öncelikle değişkenlerin durağanlık seviyeleri ADF ve PP birim kök testleri ile analiz edilmiştir. ARDL sınır testi sonuçları, değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin varlığını ortaya koymuştur. Uzun dönem katsayıları, altın fiyatlarındaki %1'lik artışın dolaylı vergi gelirlerini %0.45 oranında artırdığını, gümüş fiyatlarının ise %0.32 oranında pozitif etki yarattığını göstermiştir. Enflasyonun dolaylı vergi gelirleri üzerindeki etkisi %0.78 olarak tespit edilmiştir. Hata düzeltme modeli (ECM) sonuçlarına göre, kısa dönem dengesizliklerin her ay yaklaşık %23.4 oranında düzeltildiği bulunmuştur. Tanısal testler modelin ekonometrik olarak güvenilir olduğunu, CUSUM ve CUSUMSQ testleri ise yapısal kırılma olmadığını ve parametrelerin istikrarlı olduğunu göstermiştir. Bulgular, değerli metal fiyatlarının vergi politikası ve enflasyon yönetimi açısından önemli göstergeler olduğunu ortaya koymaktadır.
Referanslar
Akduğan, U. (2020). Enflasyon ve dolaylı vergiler arasındaki bağlantı: Türkiye örneği. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(4), 2248–2262. https://doi.org/10.33206/mjss.719936
Bampinas, G., & Panagiotidis, T. (2015). Are gold and silver a hedge against inflation? A two century perspective. International Review of Financial Analysis, 41, 267–276. https://doi.org/10.1016/j.irfa.2015.02.007
Baur, D. G., & Lucey, B. M. (2010). Is gold a hedge or a safe haven? An analysis of stocks, bonds and gold. Financial Review, 45(2), 217–229. https://doi.org/10.1111/j.1540-6288.2010.00244.x
Baur, D. G., & McDermott, T. K. (2016). Why is gold a safe haven? Journal of Behavioral and Experimental Finance, 10, 63–71. https://doi.org/10.1016/j.jbef.2016.03.002
Beckmann, J., & Czudaj, R. (2013). Gold as an inflation hedge in a time-varying coefficient framework. The North American Journal of Economics and Finance, 24, 208–222. https://doi.org/10.1016/j.najef.2012.10.007
Castro, G. A., & Camarillo, D. B. R. (2014). Determinants of tax revenue in OECD countries over the period 2001–2011. Contaduría y Administración, 59(3), 35–59. https://doi.org/10.1016/S0186-1042(14)71265-3
Ciner, C., Gurdgiev, C., & Lucey, B. M. (2013). Hedges and safe havens: An examination of stocks, bonds, gold, oil and exchange rates. International Review of Financial Analysis, 29, 202–211. https://doi.org/10.1016/j.irfa.2012.12.001
Emeç, A. S. (2021). Türkiye’de Katılım Endeksi, altın fiyatları ve katılım fonları arasındaki ilişki. Journal of Pure Social Sciences, 2(2), 63–75.
Gazel, S. (2017). Stratejik emtialar ve finansal değişkenler: Türkiye için bir ARDL sınır testi yaklaşımı. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(2), 544–563.
Gupta, A. S. (2007). Determinants of tax revenue efforts in developing countries (IMF Working Paper No. 07/184). International Monetary Fund.
Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık. (2023). Külçe altın ithali ve altından mamul veya altın ihtiva eden ziynet eşyaları ve sikke altın ibaresinin netliği. https://www.gumrukdanismanligi.net/2012/10/gumruk-musavirligi-gumruk/
Güvenek, B., Alptekin, V., & Çetinkaya, M. (2010). Enflasyon ve dolaylı vergilerden elde edilen gelirler arasındaki ilişkinin VAR yöntemiyle analizi. Kamu-İş Dergisi, 11(3), 1–28.
Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2024). Merkezi yönetim bütçe gerçekleşmeleri. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı.
Karaer, M. (2024). Türkiye’de yüksek enflasyon dönemlerinin vergi sistemi üzerine etkisi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 11(114), 2609–2619. https://doi.org/10.5281/zenodo.14579756
Katrakilidis, C., & Trachanas, E. (2012). What drives housing price dynamics in Greece: New evidence from asymmetric ARDL cointegration. Economic Modelling, 29(4), 1064–1069. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2012.03.029
Nkoro, E., & Uko, A. K. (2016). Autoregressive distributed lag (ARDL) cointegration technique: Application and interpretation. Journal of Statistical and Econometric Methods, 5(4), 63–91.
Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326. https://doi.org/10.1002/jae.616
Poyraz, E., & Didin, S. (2008). Altın fiyatlarındaki değişimin döviz kuru, döviz rezervi ve petrol fiyatlarından etkilenme derecelerinin çoklu faktör modeli ile değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İİBF Dergisi, 13(2), 93–104.
Reboredo, J. C. (2013). Is gold a hedge or safe haven against oil price movements? Resources Policy, 38(2), 130–137. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2013.02.003
Sarı, R., Hammoudeh, S., & Soytaş, U. (2010). Dynamics of oil price, precious metal prices, and exchange rate. Energy Economics, 32(2), 351–362.
Sertkaya, B. (2022). Katılım endeksinin döviz kuru ve altın fiyatlarıyla ilişkisi: Türkiye için ARDL sınır testi yaklaşımı. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 7(1), 173–188. https://doi.org/10.25229/beta.1117113
Tanzi, V. (1977). Inflation, lags in collection, and the real value of tax revenue. IMF Staff Papers, 24(1), 154–167.
Tomak, S. (2013). Altın güvenli liman mı? Hisse senetleri, DİBS, döviz kuru ve altın getirileri arasındaki ilişkilerin analizi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 21–36.
Tuna, G. (2018). Interaction between precious metals price and Islamic stock markets. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 12(1), 96–114.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2024). Elektronik veri dağıtım sistemi (EVDS). https://evds2.tcmb.gov.tr
Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Fiyat endeksleri ve enflasyon. https://www.tuik.gov.tr
World Gold Council. (2024). Gold demand trends report: Q4 2023. World Gold Council.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
