ÇÖLYAK HASTASI OLAN 15-18 YAŞ ARASI ERGENLERİN SAĞLIK OKURYAZARLIĞI DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ
DETERMINING HEALTH LITERACY LEVELS OF ADOLESCENTS AGED 15-18 WITH CELIAC DISEASE
Özet Görüntüleme: 2
/ 
PDF İndirme: 2
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18632056Anahtar Kelimeler:
Çölyak hastalığı,, Ergen,, Sağlık OkuryazarlığıÖzet
Çölyak, buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi tahıllardaki glüten adı verilen proteinin neden olduğu kronik bir sindirim sistemi hastalığıdır. Çölyak hastalığının belirtileri arasında ishal, karın ağrısı, kusma, boy kısalığı, anemi, kilo alamama, kilo kaybı, kemik erimesi ve ergenlik gecikmesi yer almaktadır. Bu bağlamda, çölyak hastası çocuk ve ergenlerde gelişim sorunları görülmektedir. Çölyak hastalığının günümüzde bilinen tek tedavi yöntemi glütensiz diyet olduğu için çölyak hastaları ömür boyu glütensiz besinler tüketmelidir. Bu diyeti uygulamak bireyin günlük sosyal hayatında bazı sorunlara yol açmaktadır. Bu nedenle 15-18 yaş arasındaki çölyak hastası ergenlerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi önem taşımaktadır. Bu araştırma, çölyak hastası olan 15-18 yaş arası ergenlerin sağlık okur-yazarlığı düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. İnsanların sağlığını koruma, sürdürme ve geliştirme ve bu bağlamda yaşam kalitesini yükseltme ile ilişkili olan sağlık okuryazarlığı, toplam 32 maddeden oluşan Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ile belirlenmiştir. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği, “Tedavi ve hizmet boyutu” ile “Hastalıktan korunma/ sağlığın geliştirilmesi boyutu” olmak üzere iki alt boyuttan oluşmaktadır. Araştırmanın amacı doğrultusunda Çorum, Ankara, Samsun ve Gaziantep illerinde yaşayan, çölyak hastası 15-18 yaş arası, araştırmaya gönüllü olarak katılan 160 ergenden veriler toplanmıştır. Elde edilen nicel veriler SPSS programı kullanılarak, katılımcıların sağlık okuryazarlığı düzeyleri, cinsiyet, yaş, hastalık süresi olduğu ve yerleşim yeri değişkenlerine göre analiz edilmiştir. Araştırmanın en önemli bulgusu, katılımcıların %70’inin "Yetersiz" veya "Sorunlu-Sınırlı" sağlık okuryazarlığı düzeyinde olmasıdır. Ayrıca 18 yaşındaki çölyak hastalarının sağlık okuryazarlığı düzeylerinin 15 yaşındakilerden daha yüksek olduğu ve hastalık süresi arttıkça sağlık okuryazarlığı düzeyinin de yükseldiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Sonuçlar, alan yazındaki araştırma bulgularının ışığında tartışılarak çölyak hastası ergenlerin yaşadıkları sağlık okuryazarlığına ilişkin sorunlarının çözümüne yönelik öneriler sunulmuştur.
Referanslar
Avcı Kirpitci, E. Ş. (2019). Çölyak hastalarının depresyon düzeyleri ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Yüksek lisans tezi]. Kâtip Çelebi Üniversitesi.
Azak, M. (2023). Çölyak hastalarında yaşam kalitesinin Hastanın kendisi, ailesi ve aile hekimi tarafından değerlendirilmesi. [Tıpta uzmanlık tezi]. Hitit Üniversitesi.
Bakan, A.B. ve Yıldız, M. (2019). 21-64 yaş grubundaki bireylerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesine ilişkin bir çalışma. Sağlık ve Toplum, 29(3), 33-40.
Baydaş, A., Çiçek, T., & Coşkun, B. (2024). Çölyak hastalarının tüketim alışkanlıkları ile sağlık okuryazarlığı ilişkisi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 11(110), 1591-1604.
Biçer, E. B., & Malatyalı, İ. (2018). Sağlık okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi örneği. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, 17(2), 1-15.
Bryman, A., & Cramer, D. (2001). Quantitative data analysis with SPSS release 10 for windows: A guide for social scientists. Routledge.
Bulut, B. ve Çakmak, Z. (2018). Sürdürülebilir kalkınma eğitimi ve öğretim programlarına yansımaları. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(4), 2680-2697.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel. F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
Catassi, C., Bearzi, I., & Holems, G. K. (2005) Association of celiac disease and intestinal lymphomas and other cancers. Gastroenterology, 128, 79-86.
Çakmak, A. (2013). Ankara’da yaşayan 19-65 yaş arası çölyak hastalarının beslenme durumlarının yaşam kalitesi üzerine etkisi. [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Esenyel, S. (2011). Çölyak hastalığı olan 8-18 yaş arası çocuk ve ergenlerde psikiyatrik bozukluk ve yaşam kalitesinin araştırılması. [Uzmanlık tezi]. Uludağ Üniversitesi.
Fidan, T., Ertekin, V. ve Karabağ, K. (2013). Çölyak hastalığı olan çocuk ve ergenlerde depresyon-kaygı düzeyleri ve yaşam kalitesi. Düşünen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 26, 232-238.
Hamdi, A., & Saad, S. (2023). The level of self-control and its relationship to health adhearance among university students with celiac disease (A field study on a sample of university students with Celiac disease at Mohamed Kheidar University-Biskra). Journal of Human and Society Sciences, 12(04), 158-188.
Hill, I.D. (2003) Celiac disease-a never-ending story? The Journal of Pediatrics, 143(3), 289-291.
Karasar, N. (2002). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel.
Kaya, N. G. ve Mertol, H. (2024). Çölyak hastası gençlerin günlük hayatta karşılaştıkları sorunlar. Istanbul Internatıonal Contemporary Scıentıfıc Research Congress-VI Tam Metin Kitabı, IKSAD.
Okyay, P. ve Abacıgil, F. (2016). Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçekleri Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışması. T.C. Sağlık Bakanlığı.
Sağlık Bakanlığı. (2011). Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Sözlüğü. Anıl Matbaacılık.
WHO. (2013). Health Literacy. In: Kickbusch I, Pelikan LM, Apfel F, Tsouros AD, Editors. World Health Organization, Regional Office For Europe.
Yıldırım, E. (2020). Çölyak hastalığı ve glütensiz besleme. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(3), 175-187.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
