YEREL VE DOĞAL MALZEMELERLE MÜREKKEP ÜRETİMİ: DÜŞÜK MALİYETLİ VE ÇEVRE DOSTU BİR YAKLAŞIM
INK PRODUCTION WITH LOCAL AND NATURAL MATERIALS: A LOW-COST AND ENVIRONMENTALLY FRIENDLY APPROACH


DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.16969493%20Anahtar Kelimeler:
Mürekkep, is mürekkebi, kömür kalem tozu, karbon siyahı, geleneksel üretim, sürdürülebilirlik, doğal pigmentlerÖzet
Geleneksel üretim teknikleri günümüzde sürdürülebilir üretim ve çevresel sorumluluk kavramlarıyla yeniden önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, resim sanatında yüzyıllardır kullanılan mürekkebi kendi imkânlarımızla ve çevreden kolayca temin edilebilecek malzemelerle mürekkep üretim süreci, uygulama yöntemleri ve çevresel etkiler açısından incelenmiştir. İs, demir mazısı, meşe mazısı, su ve doğal bağlayıcılarla karıştırılarak yazı ve resim amaçlı kullanılabilecek mürekkep formülasyonları uygulanmıştır. Araştırma kapsamında, üretim süreci, atık yönetimi ve zararsız kolay bulunabilir malzeme gibi sürdürülebilirlik kriterleri değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, is bazlı mürekkebin düşük maliyetli, geri dönüştürülebilir ve kimyasal açıdan sade bir alternatif sunduğunu göstermektedir. Bu çalışma sanat temelli bir araştırma olup, sanatçı pratiklerinin incelenmesi ve teknik karşılaştırmalar üzerinden yapılan analizler sonucunda bu yöntemin hem çevresel hem de sosyo-kültürel sürdürülebilirliğe katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, isten mürekkep üretimi hem kültürel mirasın korunmasına hem de çevre dostu üretim anlayışına katkı sağlayabilecek, yeniden değerlendirilmesi gereken bir geleneksel üretim yöntemidir. Bu yaklaşım, modern sürdürülebilirlik hedefleri ile uyumlu olduğu gibi, yerel üretim kapasitesini güçlendirme potansiyeline de sahiptir.
Referanslar
Aktan, A. (1988). Osmanlı Vesikalarında Kullanılan Kâğıt, Kalem, Mümürekkep ve Namelerin Teçhizi. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 8, 227-237.
Atılgan, M. (2006). Antik Çağın En Önemli Yazı Malzemesi: Papirüs. Bilgi Dünyası, 7(2), 293-312.
Cançat, A. (2023). Asya Resim Sanatında Mürekkep Tekniklerine Dair Bir Seçki. Kayseri Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 1-14.
Çelik, Y. E. (2018). Geleneksel Yöntemlerle İs Mürekkebi Yapımı ve Uygulama Sonuçları. Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
Çelik, Y. E. (2025). Hat Sanatının Siyah Güzeli, Geçmişten Günümüze İs Mürekkepleri: Uygulamalar ve Sonuçları. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 34, 55-68.
Derman, M. U. (1967). Eski mürekkepçiliğimiz. İslâm Düşüncesi, 2(6), 97-112.
Erkaya, M. Ö., Yüzbaşıoğlu, N. (2007). Harmenszoon Van Rıjn Rembrandt. Boyut Yayın Grubu.
Ferreira, E. S. B., Hulme, A. N., McNab, H., & Quye, A. (2004). The natural constituents of historical textile dyes. Chemical Society Reviews, 33(6), 329-336.
Gombrich, E. H. (2007). Sanatın Öyküsü. (Çev. E. Erduran. Ö. Erduran). Remzi Kitabevi.
Hüseyni, M. ve Hüseyni, S. M. T. (2025). 16. Yüzyıl İslâm Kitap Sanatlarında Mürekkep Yapımı: Müttaki’nin Ettecrîbü’l-Vâfî Fî’l-Hıbrı’s-Sâfî Adlı Farsça Eseri. MECMUA Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 19, 159-170.
Karaboğa, Z. (2024). 1945 Sonrası Çağdaş Sanatçıların Kâğıt Üzerine Deneysel Mürekkep Uygulamaları. Sanatta Yeterlik Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale.
Smith, K. (2019). “Mürekkepten, Çin Güncel Sanatından Yorumlamalar”. Kaya Genç (çev.). Pera Müzesi Sergi Kataloğu: İstanbul.
Tunç, M. (2025). Sanat Eğitiminde Sürdürülebilirlik Bağlamında Kömür Kalem Yapım Uygulaması. A.B.Z. Başoğlu ve E. Kaygusuz ve M. İpek (Eds.), 3. Disiplinlerarası Sanat, Tasarım ve Sosyal Bilimler Uluslararası Sempozyumu. Beykoz Üniversitesi Yayınları. https://borderless.beykoz.edu.tr/Borderless_2025_BookofAbstracts.pdf
Yazır, M. B. (1974). Medeniyet Âleminde Yazı ve İslâm Medeniyetinde Kalem Güzeli. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. Ayyıldız Matbaası A. Ş.
Yıldız, N. (2000). Eskiçağda Yazı Malzemeleri ve Kitabın Oluşumu. Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
Zor, Z. (2023). Kitap Sanatlarında Kullanılan Doğal Boya ve Mürekkep. MAS Uygulamalı Bilimler Dergisi, 8(4), 708-716.
İnternet Kaynakçası
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches

Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.