TEZYÎNÎ SERBEST DOLANTI DESENLERİN BAŞLANGIÇ ÖZELLİKLERİ BAKIMINDAN ANALİZİ


Özet Görüntüleme: 197 / PDF İndirme: 163 / PDF İndirme: 81

Yazarlar

  • Doç. Aynur MAKTAL (ERBAŞ)
  • Kamile Kılıç 9 Eylül Üniversitesi

DOI:

https://doi.org/10.51293/socrates27-235

Anahtar Kelimeler:

Tezyînat, Serbest dolantı desen, Motif, Helezon, Kırık dal

Özet

 

                                                                 ÖZET

Geleneğe dayalı kültürlerimizde sözlü olanların, yazılı kayıtlara geçirilmesi kadar, terminoloji sıkıntısının tam olarak giderilemediği günümüzde, alt disiplinlerdeki alanlarla ilgili tanımlamaların, gerekçelendirilmesinin de önemi ortadadır. Tezyînat bu alanlardan biridir. Alanla ilgili kavramların oluşmasında, çok farklı etkiler olmakla birlikte, belli başlı özellikler ön plana çıkmaktadır. Bunlar arasında en etkin olanlar, malzeme, teknik ve uygulama biçimleridir. Tezyînî desenlerdeki hakim motiflerden birisi de “bulut” motifi olup, desen içindeki duruşuna göre isimlendirilmiş olması,  bu duruma en güzel örneklerdendir.  Belli bir kanaviçesi olan “bulut motifi”, kendi içinde çizilişi bakımından tam anlamıyla özgürdür. Yani bu motif, tercihen simetrik biçimde çizilebilmesine rağmen, aslında desen içinde, her hangi bir helezona tabi değildir. “Bulut” motifinin, çizilecek desenin alanına bağlı olarak çeşitlenen biçimine “serbest dolantı bulut” denilmesinden hareketle, serbest helezonlardan oluşan tezyînî desenler de bu çalışmada  “serbest dolantı desenler” olarak ifade edilmiştir.

Tezhip desenlerinin çiziliş örnekleri incelendiğinde, bunların arasında en yaygın olanları, “tekrarlı” ve “serbest” olarak iki ana grupta ele almak mümkündür. Bunlardan biri, “bir birimin yahut kesitin belli düzenler çerçevesinde tekrarına dayalı olanlarıdır. Bu tür “tekrarlı desenler”, bazen “simetrik” bazen de  “helezon şeklinde” farklı sistematik yinelenmelere dayalı olarak çoğaltılır. Bir diğer desen grubunu ise, “serbest”, “dolantı” ya da “serbest dolantı” olarak tanımlamak mümkündür. Yapısında hiçbir şekilde “tekrar özelliği” bulunmayan desenler, burada, “serbest dolantı desenler” olarak tanımlanmıştır.

“Serbest dolantı” desenlerin, “çiziliş özellikleri” bakımından incelenmesi, analitik gözlem yapılabilmesi ve kendi disiplinindeki desen tasarım sürecinin gelecek kuşaklara doğru aktarılması bakımından önem arz etmektedir. Bu çalışma, yayınlanmış tezhip örneklerinden seçilen  “serbest dolantı desenlerin”, “başlangıç özellikleri” bakımından, analizine dayandırılmıştır. Desenlerin başlangıç özellikleri, “herhangi bir motif”, “kendi içinde dönen helezon” ve “kırık dal” başlangıçlılar olmak üzere üç farklı başlık altında gruplandırılarak tasnif edilmiştir.  

Anahtar Sözcükler: Tezyînat, Serbest dolantı desen, Motif, Helezon, Kırık dal

 

 

 

 

                                                               

Referanslar

Birol, A.İ& Derman, F. Ç.,(2015)Türk Tezyini San’ atlarında Motifler Motıfs InTurkhıs Decorative Arts, Seçil Ofset, İstanbul.

Devellioğlu, F.,(2005) Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat, Aydın Kitapevi Yayınları, Ankara.

Doğanay, A.,(2009), “Hâtayi Üslubu Motifler”, Hat Ve Tezhip Sanatı,(Editör:Özcan,A.), Kültür Ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.

Keskiner, C.,(2002) Türk Süsleme Sanatlarında Stilize Çiçekler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.

Özkeçeci, İ.,(2008) Türk Sanatı’ nda Kompozisyon, Pasifik Ofset, İstanbul.

Özkeçeci, İ.& Özkeçeci, Ş.B.,(2014),Türk Sanatında Tezhip

Yılmaz, A.,(2004) Türk Kitap Sanatları Tabir Ve Istılahları, Damla Yayınevi, İstanbul.

Yayınlanmış

2023-03-10

Nasıl Atıf Yapılır

MAKTAL (ERBAŞ) , D. A., & Kılıç, K. (2023). TEZYÎNÎ SERBEST DOLANTI DESENLERİN BAŞLANGIÇ ÖZELLİKLERİ BAKIMINDAN ANALİZİ. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 9(27), 35–50. https://doi.org/10.51293/socrates27-235