Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches

TURİZM SEKTÖRÜ İLE İKTİSADİ BÜYÜME İLİŞKİSİ ANALİZİ

Levent AKSU — Sat, 28 Feb 2026 00:00:00 +0300

Turizm sektörü, küresel ölçekte iktisadi büyümeyi destekleyen stratejik sektörlerden biri olarak kabul edilmektedir. Bu çalışma, turizm öncüllü büyüme hipotezi çerçevesinde turizm ile iktisadi büyüme arasındaki teorik ve ampirik ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Turizm öncüllü büyüme hipotezi, turizm faaliyetlerinin döviz gelirlerini artırarak cari işlemler dengesini iyileştirdiğini, yatırım hacmini genişlettiğini ve istihdam olanaklarını artırarak iktisadi büyüme sürecini hızlandırdığını ileri sürmektedir. Turizm sektörü, hizmet ihracatı niteliği taşıması nedeniyle özellikle gelişmekte olan ülkeler için önemli bir büyüme aracı olarak görülmektedir. Çalışmada turizmin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri gelir, istihdam, yatırım, teknoloji transferi ve bölgesel kalkınma boyutları açısından değerlendirilmiştir. Turizm faaliyetleri ulaştırma, konaklama, ticaret ve eğlence sektörleri ile güçlü bağlantılar kurarak ekonomide çarpan etkisi oluşturmaktadır. Bu durum toplam üretim kapasitesini artırmakta ve iktisadi büyümenin sürdürülebilirliğine katkı sağlamaktadır. Ayrıca turizm gelirleri döviz rezervlerini güçlendirerek makroekonomik istikrarın sağlanmasına destek olmaktadır. Literatür incelemeleri turizm ve iktisadi büyüme arasında genellikle pozitif yönlü bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Ancak bu ilişkinin yönü ve gücü ülkelerin ekonomik yapısına, altyapı düzeyine, kurumsal kapasitesine ve turizm çeşitliliğine bağlı olarak değişebilmektedir. Bazı ülkelerde turizm iktisadi büyümeyi desteklerken, bazı ülkelerde iktisadi büyümenin turizm sektörünü teşvik ettiği görülmektedir. Bu durum turizm sektörü ve iktisadi büyüme arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi olabileceğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak turizm sektörü iktisadi büyüme açısından önemli fırsatlar sunmaktadır. Ancak turizmin büyüme üzerindeki etkisinin sürdürülebilir olabilmesi için çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda planlanması gerekmektedir. Turizm politikalarının altyapı yatırımları, beşerî sermaye gelişimi ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri ile entegre edilmesi iktisadi büyümenin uzun vadede istikrarlı bir şekilde devam etmesine katkı sağlayacaktır.

YAPAY ZEKÂ KAYGISININ TEKNOLOJİK KAYNAKLI İŞSİZLİK ENDİŞESİ İLİŞKİSİNDE PROAKTİF KİŞİLİĞİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ

Şule DARICAN — Sat, 28 Feb 2026 00:00:00 +0300

Yapay zekâ temelli teknolojilerin hizmet sektöründe giderek daha karmaşık süreçlere entegre edilmesi, istihdamın niteliği ve sürdürülebilirliği üzerine yeni tartışmaları beraberinde getirmektedir. Bu süreçte çalışanların teknolojiye yönelik kaygıları, yalnızca otomasyonun yapısal etkileriyle açıklanamayacak çok boyutlu bir olgu hâline gelmiştir. Özellikle yapay zekâ kaynaklı işsizlik endişesinin, bireylerin çevresel değişimleri algılama biçimleri ve bu değişimlere verdikleri tepkilerle yakından ilişkili olduğu görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, hizmet sektöründe yapay zekâ kaygısı ile teknoloji kaynaklı işsizlik endişesi arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu ilişkide proaktif kişiliğin düzenleyici rolünü ortaya koymaktır. Araştırmanın örneklemini, İstanbul’da hizmet sektöründe çalışan 335 birey oluşturmaktadır. Bulgular, yapay zekâ kaygısının teknoloji kaynaklı işsizlik endişesini artırdığını ve proaktif kişiliğin bu ilişkinin gücünü zayıflatıcı bir rol üstlendiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, yapay zekâ temelli istihdam kaygılarını bireysel farklılıklar çerçevesinde ele alarak hizmet sektörü literatürüne katkı sunmaktadır.

ALTIN VE GÜMÜŞ FİYATLARININ ENFLASYON VE DOLAYLI VERGİ GELİRLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE İÇİN ARDL SINIR TESTİ YAKLAŞIMI

Gümrah Can BAŞDAĞ — Sat, 28 Feb 2026 00:00:00 +0300

Küresel finansal sistemde yaşanan yapısal dönüşümler ve artan jeopolitik riskler, altın ve gümüş gibi değerli metallerin "güvenli liman" olma özelliğini pekiştirirken, bu varlıkların makroekonomik değişkenler üzerindeki belirleyicilik gücünü de artırmıştır. Özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ve dışa açık bir ekonomik yapıya sahip ülkelerde, emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar sadece yatırım kararlarını değil, aynı zamanda maliyet kanalı üzerinden genel fiyat istikrarını ve kamu maliyesinin sürdürülebilirliğini de doğrudan etkilemektedir. Değerli metallerin hem bir tasarruf aracı hem de endüstriyel bir girdi olması, fiyat hareketlerinin tüketici davranışları ve nominal harcamalar üzerinde çift yönlü bir etki yaratmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda, altın ve gümüş fiyatlarındaki artışın yarattığı servet etkisi ve maliyet artışlarının, tüketim üzerinden alınan dolaylı vergi gelirleri ile enflasyonist süreçler arasındaki etkileşimi, maliye ve para politikalarının etkinliği açısından hayati bir araştırma alanı oluşturmaktadır. Kamu gelirlerinin büyük bir kısmının dolaylı vergilere dayandığı Türkiye ekonomisinde, bu fiyat hareketlerinin bütçe performansına yansımalarını anlamak, ekonomik öngörülebilirlik açısından büyük önem arz etmektedir. Bu çalışma, altın ve gümüş fiyatlarının Türkiye'deki enflasyon ve dolaylı vergi gelirleri üzerindeki etkilerini ARDL sınır testi yaklaşımı kullanarak incelemektedir. 2010-2025 dönemi için aylık veriler kullanılarak yapılan analizde, bağımlı değişken dolaylı vergi gelirleri, bağımsız değişkenler ise gram altın fiyatı, gümüş fiyatı, tüketici fiyat endeksi ve döviz kuru olarak belirlenmiştir. Çalışmada öncelikle değişkenlerin durağanlık seviyeleri ADF ve PP birim kök testleri ile analiz edilmiştir. ARDL sınır testi sonuçları, değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin varlığını ortaya koymuştur. Uzun dönem katsayıları, altın fiyatlarındaki %1'lik artışın dolaylı vergi gelirlerini %0.45 oranında artırdığını, gümüş fiyatlarının ise %0.32 oranında pozitif etki yarattığını göstermiştir. Enflasyonun dolaylı vergi gelirleri üzerindeki etkisi %0.78 olarak tespit edilmiştir. Hata düzeltme modeli (ECM) sonuçlarına göre, kısa dönem dengesizliklerin her ay yaklaşık %23.4 oranında düzeltildiği bulunmuştur. Tanısal testler modelin ekonometrik olarak güvenilir olduğunu, CUSUM ve CUSUMSQ testleri ise yapısal kırılma olmadığını ve parametrelerin istikrarlı olduğunu göstermiştir. Bulgular, değerli metal fiyatlarının vergi politikası ve enflasyon yönetimi açısından önemli göstergeler olduğunu ortaya koymaktadır.