SAĞLIK ÇALIŞANLARINDA DEMOGRAFİK FARKLILIKLARIN YÖNETİCİ ALGISI VE ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ DEĞİŞKENLERİ ÜZERİNE ETKİSİ
THE EFFECT OF DEMOGRAPHIC DIFFERENCES AMONG HEALTHCARE WORKERS ON MANAGERIAL PERCEPTIONS AND ORGANISATIONAL BEHAVIOUR VARIABLES
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21682293Anahtar Kelimeler:
Sağlık çalışanları, yönetici kişilik algısı, iş tatmini, örgütsel bağlılık, işten ayrılma niyeti, demografik farklılıklarÖzet
Araştırma, özel hastanelerde görev yapan sağlık çalışanlarının yönetici kişilik algısı, iş tatmini, örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyeti düzeylerinin demografik ve mesleki özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemesini amaçlamıştır. Bu kapsamda nicel ve kesitsel araştırma deseninde yürütülen çalışmanın örneklemini, İstanbul’da faaliyet gösteren 15 özel hastanede görev yapan 447 sağlık çalışanı oluşturmuştur. Veriler çevrimiçi ve yüz yüze anket yapılarak toplanmış; bağımsız örneklemler t testi, Mann–Whitney U testi, Welch Anova varyans analizi ve Games–Howell post-hoc testi kullanılarak analiz edilmiştir. Katılımcıların iş tatmini ve yönetici kişilik algılarının orta düzeyin üzerinde, örgütsel bağlılıklarının orta düzeyde ve işten ayrılma niyetlerinin orta düzeyin altında olduğu belirlenmiştir. Yönetici kişilik algısı, iş tatmini, örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyeti cinsiyet ve medeni duruma göre anlamlı biçimde farklılaşmamıştır. Buna karşılık yaş, eğitim düzeyi, gelir, mesleki unvan, kıdem, haftalık çalışma süresi ve vardiya düzenine göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. İleri yaş ve yüksek kıdem gruplarında olumlu yönetici algısı, iş tatmini ve duygusal bağlılık daha yüksekken, genç ve düşük kıdemli çalışanlarda işten ayrılma niyeti daha yüksek bulunmuştur. Yalnızca gece vardiyasında çalışanların yönetici algısı ve iş tatmini düzeyleri gündüz ve karma vardiyada çalışanlardan daha düşük olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar, sağlık çalışanlarının örgütsel tutumlarının demografik özelliklerden çok mesleki deneyim, çalışma koşulları ve vardiya düzeniyle farklılaştığını göstermektedir. Bulgular bir nedene bağlı etkiler olarak değil, çalışan grupları arasındaki istatistiksel farklılıklar olarak yorumlanmıştır.
Referanslar
Alan, H., & Baykal, Ü. (2021). Personality traits of nurse managers and evaluation of their traits by their subordinates. Florence Nightingale Journal of Nursing, 29(3), 379-388. https://doi.org/10.5152/FNJN.2021.20112
Atalar, E. (2019). İş Tatmininin işten ayrılma niyetine etkisi ve örgütsel destek algısının moderatör rolü (yöneticiler ve çalışanlar açısından) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Universitesi.
Aydın, M. ve Yılmaz, H. (2021). Örgütsel davranışta güncel yaklaşımlar ve sağlık sektörü izdüşümleri. Nobel Akademik Yayıncılık.
Aydın, O. (2023). Endüstri psikolojisinde motivasyon teorileri ve çağdaş uygulamalar. Ege Üniversitesi Yayınları.
Aydın, S. ve Alacahan, O. (2023). Örgütsel bağlılığa etki eden bireysel faktörlerin sağlık çalışanları üzerinden incelenmesi. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 24(2), 241-256.
Bakırcı, A. ve Özata, M. (2022). Yönetici davranışlarının çalışan iş doyumu üzerine etkisi: Sağlık çalışanları örneği. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 25(1), 175-192. https://izlik.org/JA73LZ32EP
Barlı, D.Ö. (2016). Kamu personel hareketliliğinin kişi-örgüt uyumu, örgütsel bağlılık ve iş tatmini bağlamında incelenmesi: Erzurum ili örneği [Doktora tezi] Atatürk Üniversitesi.
Baycan, A. (1985). Analysis of several aspects of job satisfaction between different occupational groups [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Boğaziçi Üniversitesi.
Bayraktar, M. (2014). Çalışanların liderlik özellikleri ile örgüte bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi: Aksaray ilindeki özel eğitim merkezlerinde bir uygulama [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Türk Hava Kurumu Üniversitesi.
Boyle, D. K., Bott, M. J., Hansen, H. E., Woods, C. Q., & Taunton, R. L. (2006). Unit type differences in RN workgroup job satisfaction. Western Journal of Nursing Research, 28(6), 622-640. https://doi.org/10.1177/0193945906289506
Cammann, C., Fichman, M., Jenkins, D., & Klesh, J. (1979). Michigan Organizational Assessment Questionnaire. University of Michigan.
Choi, S.P.P., Cheung, K., & Pang, S.M.C. (2013). Attributes of nursing work environment as predictors of registered nurses’ job satisfaction and intention to leave. Journal of Nursing Management, 21(3), 429-439. https://doi.org/10.1111/j.1365-2834.2012.01415.x
Cohen, A. (1993). Age and tenure in relation to organizational commitment: A meta-analysis. Basic and Applied Social Psychology, 14(2), 143-159.
Colquitt, J.A., Conlon, D.E., Wesson, M.J., Porter, C.O.L.H., & Ng, K.Y. (2001). Justice at the millennium: A meta-analytic review of 25 years of organizational justice research. Journal of Applied Psychology, 86(3), 425-445. https://doi.org/10.1037/0021-9010.86.3.425
Çelik, N. (2023). Hastane yöneticilerinin kişilik özelliklerinin çalışanların presenteeism ve iş doyumu üzerindeki etkileri. Yönetim Bilimleri Mecmuası, 21(1), 190-208.
Çolakoğlu, Ü., Ayyıldız, T. ve Cengiz, S. (2009). Çalışanların demografik özelliklerine göre örgütsel bağlılık boyutlarında algılama farklılıkları: Kuşadası’ndaki beş yıldızlı konaklama işletmeleri örneği. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 20(1), 77-89.
Dall’Ora, C., Ball, J., Reinius, M., & Griffiths, P. (2020). Burnout in nursing: A theoretical review. Human Resources for Health, 18:41, 1-17. https://doi.org/10.1186/s12960-020-00469-9
Davran, D. (2014). Örgütsel bağlılık ve iş tatmini ilişkisi: Van ili ilk ve ortaokulları öğretmenleri üzerine bir uygulama [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
Demir, S., Yılmaz, A. ve Kaya, E. (2025). Sağlık profesyonellerinde personel devri bulaşması, işten ayrılma niyeti ve örgütsel adalet ilişkisi. Sağlık Bilimleri ve Yönetimi Dergisi, 11(1), 110-127.
Denizli, F. (2022). Medikal turizm kapsamındaki sağlık çalışanlarının memnuniyet ve örgütsel bağlılık düzeyleri: Kayseri örneği. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (51), 165-186.
Dulebohn, J. H., Bommer, W. H., Liden, R. C., Brouer, R. L., & Ferris, G. R. (2012). A meta-analysis of antecedents and consequences of leader-member exchange: Integrating the past with an eye toward the future. Journal of Management, 38(6), 1715-1759. https://doi.org/10.1177/0149206311415280
Eisenberger, R., Stinglhamber, F., Vandenberghe, C., Sucharski, I. L., & Rhoades, L. (2002). Perceived supervisor support: Contributions to perceived organizational support and employee retention. Journal of Applied Psychology, 87(3), 565-573. https://doi.org/10.1037/0021-9010.87.3.565
Epitropaki, O., & Martin, R. (2005). From ideal to real: A longitudinal study of the role of implicit leadership theories on leader-member exchanges and employee outcomes. Journal of Applied Psychology, 90(4), 659-676. https://doi.org/10.1037/0021-9010.90.4.659
Goleman, D., Boyatzis, R., & McKee, A. (2023). Primal leadership: Unleashing the power of emotional intelligence traits in medical systems. Harvard Business Review Press.
Gündoğan, T. (2009). Örgütsel bağlılık: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası uygulaması [Uzmanlık yeterlilik tezi]. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
Hayes, L.J., O’Brien-Pallas, L., Duffield, C., Shamian, J., Buchan, J., Hughes, F., Laschinger, H. K. S., North, N., & Stone, P. W. (2012). Nurse turnover: A literature review-An update. International Journal of Nursing Studies, 49(7), 887-905.
Israel, G.D. (1992). Determining sample size. University of Florida Cooperative Extension Service, Institute of Food and Agricultural Sciences.
Kakemam, E., Liang, Z., Janati, A., Arab-Zozani, M., Mohaghegh, B., & Gholizadeh, M. (2020). Leadership and management competencies for hospital managers: A systematic review and best-fit framework synthesis. Journal of Healthcare Leadership, 12, 59-68. https://doi.org/10.2147/JHL.S265825
Karaca, S. (2022). Özel hastane yöneticilerinin Makyavelist kişilik algısı ve çalışanların örgütsel adalet inancı analizi. Sağlık Akademisi Dergisi, 9(1), 101-115.
Karasar, N. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Yayıncılık.
Khamisa, N., Oldenburg, B., Peltzer, K., & Ilic, D. (2015). Work-related stress, burnout, job satisfaction and general health of nurses. International Journal of Environmental Research and Public Health, 12(1), 652-666. https://doi.org/10.3390/ijerph120100652
Kotter, J.P. (1990). What leaders really do. Harvard Business Review, 68(3), 103-111.
Kurt, A. ve Nartgün, Ş.S. (2014). Yönetici kişilik algısı ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Human Sciences, 11(1), 1238-1252. https://doi.org/10.14687/ijhs.v11i1.2759
Lord, R. G., Foti, R. J., & De Vader, C. L. (1984). A test of leadership categorization theory: Internal structure, information processing, and leadership perceptions. Organizational Behavior and Human Performance, 34(3), 343-378. https://doi.org/10.1016/0030-5073(84)90043-6
Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370-396. https://doi.org/10.1037/h0054346
McCrae, R. R., & Costa, P. T., Jr. (2008). The five-factor theory of personality. In O. P. John, R. W. Robins, & L. A. Pervin (Eds.), Handbook of personality: Theory and research (3rd ed., pp. 159-181). Guilford Press.
Medeni, V., Medeni, İ., Altunay, G., Uğraş Dikmen, A., & İlhan, M.N. (2025). Job satisfaction, life satisfaction, and associated factors among hospital nurses: A cross-sectional study in Türkiye. Scientific Reports, 15, 5738. https://doi.org/10.1038/s41598-025-85564-4
Meyer, J.P., & Allen, N.J. (1991). A three-component conceptualization of organizational commitment. Human Resource Management Review, 1(1), 61-89.
Meyer, J.P., Allen, N.J., & Smith, C.A. (1993). Commitment to organizations and occupations: Extension and test of a three-component conceptualization. Journal of Applied Psychology, 78, 538-551.
Mintzberg, H. (2021). Managing (Reprint ed.). Berrett-Koehler Publishers.
Northouse, P.G. (2023). Leadership: Theory and practice (10th Edition). Sage Publications.
Nergiz, E. ve Yılmaz, F. (2016). Çalışanların iş tatmininin performanslarına etkisi: Atatürk Havalimanı gümrüksüz satış işletmesi örneği. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(4), 50-79.
Öztürk, M. (2024). Sağlık kurumlarında liderlik tarzları, paternalizm ve yönetici kişilik algısının çalışan tutumlarına etkisi. Sağlık Yönetimi Akademisi, 8(1), 45-61.
Pihlainen, V., Kivinen, T., & Lammintakanen, J. (2016). Management and leadership competence in hospitals: A systematic literature review. Leadership in Health Services, 29(1), 95-110. https://doi.org/10.1108/LHS-11-2014-0072
Pinder, C. C. (2008). Work motivation in organizational behavior (2nd ed.). Psychology Press.
Robbins, S.P., & Judge, T.A. (2024). Organizational behavior (19th global ed.). Pearson.
Şencan, N., Yeğenoğlu, S. ve Aydıntan, B. (2013). Sağlık çalışanları ve eczacılar üzerinde yapılan iş doyumu ve örgütsel bağlılık araştırmaları. Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi, 33(2), 104-112.
Şengün, H. (2016). Sağlıkta pozitif yönetim. Nobel Akademik Yayıncılık.
Telman, N. ve Ünsal, P. (2004). Çalışan memnuniyeti. Epsilon Yayınevi.
Toy Aray, S. (2008). Effects of perceived sufficiency of HRM practices on organizational commitment and intent to quit [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
Uçan, F. (2016). Kamu personel hareketliliğinin kişi-örgüt uyumu, örgütsel bağlılık ve tatmini bağlamında incelenmesi: Erzurum ili örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
Wasti, S.A. (2000). Meyer ve Allen’in üç boyutlu örgütsel bağlılık ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik analizi. 8. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi.
Weiss, D.J., Dawis, R.V., England, G.W., & Lofquist, L.H. (1967). Manual for the Minnesota Satisfaction Questionnaire (Minnesota Studies in Vocational Rehabilitation, Vol. 22). University of Minnesota.
Wong, C., & Laschinger, H.K.S. (2015). The influence of frontline manager job strain on burnout, commitment and turnover intention: A cross-sectional study. International Journal of Nursing Studies, 52(12), 1824-1833.
Yukl, G. (2013). Leadership in organizations (8th ed.). Pearson.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
