DİJİTAL ÇAĞ PERSPEKTİFİNDEN NEBEVÎ İLETİŞİM MODELİNİN UYGULANABİLİRLİĞİ “ABESE SÛRESİ EKSENİNDE”
THE APPLICABILITY OF THE PROPHETIC COMMUNICATION MODEL FROM THE PERSPECTIVE OF THE DIGITAL AGE: AN ANALYSIS CENTRED ON SŪRAT ʿABASA
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21683923Anahtar Kelimeler:
Tefsir, Abese Sûresi, Nebevî İletişim, Dijital Medya, Sanal İletişimÖzet
İletişim, bireyler arasındaki anlam aktarımını sağlayan temel unsur olmasının yanı sıra toplumsal düzenin, güvenin ve birlikte yaşama kültürünün inşasında belirleyici bir role sahiptir. Teknolojik gelişmeler, dijitalleşme ve sosyal medya gibi unsurlar iletişim biçimlerini önemli ölçüde dönüştürmüş olsa da iletişimin etik boyutu ve insan onurunu esas alan ilkeleri güncelliğini korumaktadır. Bu çalışma, Kur’an-ı Kerim’in Abese sûresini merkeze alarak İslam düşüncesinde iletişim etiğinin temel ilkelerini ortaya koymayı ve sûrede yer alan ilahi uyarılar ışığında Hz. Peygamber’in iletişim anlayışını, muhatap algısını ve beden dili kullanımını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bunun yanında sûrede ortaya konulan iletişim ilkelerinin modern iletişim etiği literatüründeki temel yaklaşımlarla karşılaştırmalı olarak analiz edilmesi de araştırmanın hedefleri arasında yer almaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; başta klasik ve çağdaş tefsir kaynakları olmak üzere hadis, siyer ve iletişim literatüründen yararlanılarak doküman incelemesi gerçekleştirilmiştir. Abese sûresinin nüzul sebebi, ayetlerin bağlamsal anlamı ve Hz. Peygamber’in olay karşısındaki tutumu tarihsel ve kavramsal açıdan değerlendirilmiş; elde edilen veriler iletişim etiği, kişiler arası iletişim ve beden dili bağlamında analiz edilmiştir. Sonuç olarak Abese sûresi, iletişimde insan onurunu merkeze alan, ayrımcılığı reddeden ve her bireyi değerli kabul eden evrensel bir etik paradigma sunmaktadır. Günümüzde sıkça karşılaşılan ötekileştirme, ayrımcılık, dışlama, görünmez kılma ve iletişim ihmali gibi problemlerin çözümünde sûrenin ortaya koyduğu ilkelerin önemli katkılar sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Bu yönüyle çalışma, Kur’an merkezli iletişim etiği literatürüne katkı sunmayı hedeflerken, klasik İslam kaynaklarında yer alan iletişim ilkelerinin çağdaş iletişim kuramlarıyla birlikte yeniden değerlendirilmesine de akademik bir zemin hazırlamaktadır.
Referanslar
Akre, K. (n.d.). Nonverbal communication. In Encyclopaedia Britannica. https://www.britannica.com/topic/nonverbal-communication
Arslan, İ. (2017). Abese'nin muhatabı kimdir. Diyanet İlmî Dergi, 53(2), 41-74. https://doi.org/10.61304/did.383124.
Avşar, B., & Varış, M. (2022). Sosyal medyada nefret söylemi. TRT Akademi, 7(14), 348-359. https://doi.org/10.37679/trta.1064003
Bakan, İ., & Doğan, İ. F. (2012). Hizmetkâr liderlik. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 1-12. https://izlik.org/JA82DS94MM.
Buhârî, M. b. İ. (1419). el-Edebü’l-Müfred (S. b. E. Züheyrî, Ed.). Mektebetü’l-Meârif..
Çetinkuş, H. (2018). Muhabir (2. bs.). Anadolu Ajansı.
Ferâhîdî, E. A. H. b. A. b. A. b. T. el-B. (n.d.). Kitâbü’l-ʿAyn (M. Mahzûmî & İ. Sâmerrâî, Eds.; 8 cilt). Dâru Mektebeti’l-Hilâl.
Eminoğlu, Z. (2025). İslâm hukuku açısından dijital medyada kişisel hakların korunması. Fecr Yayınları.
Erawati, D., & Lisnawati. (2019). Social media and communication ethic in Islamic perspective. Epistemé: Jurnal Pengembangan Ilmu Keislaman, 14(1), 27-46. https://doi.org/10.21274/epis.2019.14.1.27-46
Filiz, H. (2025). Dijital iletişimde beden dilinin dönüşümü: Emoji temelli sözsüz ifade biçimlerinin kişilerarası iletişime yansımaları. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 1006-1022. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1477678
İbn Abbas, A. (n.d.). Tenvîru’l-mikbâs min tefsîri İbn Abbas (M. b. Y. Fîrûzâbâdî, Ed.). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
İbn Esîr, M. (n.d.). en-Nihâye fî garîbi’l-hadîs ve’l-eser (8 cilt). Mektebetü’l-İlmiyye.
Güler, N., Bayzan, Ş., & Güneş, A. (2016). İnternette çocuklara yönelik riskler ve ailelerin bilinçlendirme faaliyetlerindeki rolü. 10. Uluslararası Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Sempozyumu, 1-11.
Güven, S. K. (2011). Yeni dünya düzeni içinde enformasyon teknolojilerinin vaatleri ve tehditleri. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 34, 69-86. https://doi.org/10.17064/iüifhd.58861
Karaboğa, F., & Işık, M. (2022). Dijital şiddet ve nefret söylemi. Spor, Eğitim ve Çocuk, 2(1), 1-26. https://doi.org/10.5505/sec.2022.54254
Karataş, M. (2014). İletişimde Hz. Peygamber’in örnekliği ve beden dili. Din ve Hayat: İstanbul Müftülüğü Dergisi, 22, 22-28.
Macit, Y. (2012). Beden dili: Hz. Peygamber örneği. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 29-44.
Mâtüridî, M. b. M. b. M. E. M. (1426). Te’vîlâtü ehli’s-sünne (10 cilt). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
Mukâtil b. Süleyman, E. H. (1423). Tefsîru Mukâtil b. Süleyman (A. M. Şehhâte, Ed.). Dâru İhyâi’t-Turâs.
Öztürk, A. (2012). Basın özgürlüğü kuramları. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 5, 73-93. https://doi.org/10.17064/iüifhd.72475
Öztürk, Y. (2003). Hz. Peygamber’in (s.a.v.) yüce ahlâkı ve bazı deliller ışığında “Abese ve Tevellâ” ifadelerinin muhatabını yeniden düşünmek. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5(1), 15-38.
Râzî, E. A. M. b. Ö. b. H. b. H. et-T. (1420). Mefâtîhu’l-gayb (3. bs.; 32 cilt). Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî.
Râzî, F. (1406). İsmetü’l-enbiyâ (M. Hicazî, Ed.; 1. bs.). Mektebetü’l-Hancî.
Râzî, F. M. b. Ö. (1971). Kitâbü’l-erbaîn fî usûli’d-dîn (M. A. Mahmud, Ed.). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
Solmaz, B., Tekin, G., Herzem, Z., & Demir, M. (2013). İnternet ve sosyal medya kullanımı üzerine bir uygulama. Selçuk İletişim, 7(4), 23-32. https://doi.org/10.18094/si.92009.
Süyûtî, A. b. E. B. C. (n.d.). Câmiʿu’l-ehâdîs (13 cilt). b.y.
Şeker, N. (2011). Sözlü iletişimde nebevî metot: Hz. Muhammed’in (as) konuşma üslubu ve adabı. Toplum Bilimleri Dergisi, 5(10), 111-128.
Şen, A. Fulya - Şen, Y. Furkan. (2015). “Sosyal Medya, İletişim Hakkı ve İfade Özgürlüğü Üzerine Bir Değerlendirme”. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2) https://izlik.org/JA56CB33BL.
Tabatabâî, S. M. H. (1973). el-Mîzân fî tefsîri’l-Kur’an (21 cilt). y.y.
Taberî, E. C. M. b. C. (1422). Câmiʿu’l-beyân ʿan teʾvîli âyi’l-Kurʾân (A. b. A. et-Türkî, Ed.; 26 cilt; 1. bs.). Dâru’l-Hicr.
Türkmen, A. (2014). İslâm iletişim hukuku (2. bs.). Ensar Neşriyat.
Vâhidî, E. H. A. b. M. b. A. (1412). Esbâbü nüzûli’l-Kur’ân (İ. b. A. el-Humeydân, Ed.; 2. bs.). Dâru’l-Islâh.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
