OYUNCAK TARİHİ: ÇOCUK GELİŞİMİNDE OYUN VE OYUNCAKLARIN EĞİTİMSEL ROLÜ
THE HISTORY OF TOYS: THE EDUCATIONAL ROLE OF PLAY AND TOYS IN CHILD DEVELOPMENT
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20961325Anahtar Kelimeler:
Çocuk Gelişimi, Oyun Materyali, Bilişsel- Sosyal-Duygusal-Psikomotor Gelişim, Oyuncak Tarihi, Erken Çocukluk DönemiÖzet
Oyun; psikomotor, sosyal, bilişsel ve duygusal gelişim alanlarıyla ilişkili doğal ve iletişimsel bir süreçtir. Gelişim alanlarıyla doğrudan ilgili olduğu için de eğitim süreçleriyle doğrudan bağlantılı ve öğrenme hedeflerine ulaşmada kolaylaştırıcı, motivasyonu artırıcı bir araç olarak işlev görmektedir. Oyunların biçimsel bazı özellikleri vardır. Örneğin bazı oyunlar, içinde gerilim yaratan durumlar barındırabilir. Çocuğun hayatında ve gelişimsel süreçleri içerisinde oyun kadar önemli olan unsurlardan biri de oyuncaklardır. Oyuncaklar, çocuğun hem bilişsel şemalarını yapılandırır hem de fiziksel olarak çocuğun enerjisini deşarj ederek onu sosyal rollerine hazırlar. Ayrıca çocuğun el- kas-göz koordinasyonu da oyuncaklar sayesinde kurulur ve oyuncak, çocuğun merak duygusunu oyun içinde sürekli canlı tutan bir metaryaldir. Oyuncak aktif bir öğretim metodolojisi olarak dikkat, algı, problem çözme ve yaratıcılık gibi üst düzey bilişsel süreçlerin pekiştirilmesinde; simgesel düşüncenin ve organlar arası eşgüdümün geliştirilmesinde önemli rol oynayan gelişimsel bir araçtır. Oyuncak tarihine bakılacak olursa oyuncak tarihi, insanlık tarihi kadar eskidir. Zira oyun ve oyuncak olgusu, insan varoluşunun ontolojik bir uzantısı olarak her tarihsel kesitte karşımıza çıkmaktadır. Bu doğrultuda hazırlanan bu makalenin amacı, oyuncağın tarihsel gelişimini ortaya koymakla birlikte, çocuk gelişimi üzerindeki bilişsel, sosyal, duygusal, dilsel ve psikomotor etkilerini güncel kuramsal yaklaşımlar ve bilimsel araştırmalar ışığında bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmektir. Ayrıca tarih boyunca değişen oyuncak anlayışının çocuk gelişimine yansımalarını inceleyerek, oyuncakların yalnızca kültürel mirasın bir parçası değil, aynı zamanda erken çocukluk eğitiminde bilinçli biçimde kullanılması gereken temel eğitim materyalleri olduğunu ortaya koymak hedeflenmektedir. Böylece çalışmanın, çocuk gelişimi uzmanlarına, okul öncesi eğitimcilere, ailelere ve oyuncak tasarımı alanında çalışan araştırmacılara bilimsel bir kaynak sunacağı ve oyuncak seçimi ile kullanımına ilişkin farkındalığın artırılmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Referanslar
Aksoy, A.B., & Dere Çiftçi, H. (2024). Erken çocukluk döneminde oyun. Pegem Akademi.
Alan, S. (2020). Dîvânu Lugâti’t-Türk’te topaç oyuncağına dair bir ifade: “Ķırma Topıķ”. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (65), 87-97.
Altın, Z. B., & Öztürk Çetindoğan, M. (2023). Johan Huizinga’nın oyun kuramı bağlamında Augusto Boal’in tiyatroya yaklaşımının değerlendirilmesi. İdil, (112), 2056-2067.
Arslan, A. (2017). Geçmişten günümüze uzanan süreçte oyun ve oyuncaklardaki farklılaşmanın incelenmesi (Sivas ili örneklemi). International e-Journal of Educational Studies (IEJES), 1(2), 69-87.
Arslan, Y., & Bulgu, N. (2010). Oyunla toplumsallaşma. Pamukkale Journal of Sport Sciences, 1(1), 8-22.
Aydın, S. (2021). Medeniyet değerlerimiz: Oyun ve oyuncak kültürü. Ümit Matbaacılık.
Bardak, M., Topaç, N., & Çelik, S. (2022). Geleneksel çocuk oyunları ve erken çocuklukta eğitici oyun üzerine bir bibliyografya denemesi. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, (17), 44-77.
Böke, H., Doğan, A., & Tüfekçi, Ş. (2021). Geleneksel oyun kültüründe yer alan topaç oyunu ve çeşitleri. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi (İÜBESBD), 8(1), 1-12.
Ercan, A. B. (2021). Satranç: Doğu medeniyetinin Batı’ya bir hediyesi. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 9(18), 74-95.
Eren, H. (1999). Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü (2. baskı). Bizim Büro Basımevi.
Eroğlu, M. (2023). Çocukluk döneminde bilişsel gelişim: Piaget ve Vygotsky’nin bilişsel gelişim kuramlarının incelenmesi ve karşılaştırılması. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 6(1), 69-77.
Güler, M., & Özdemir, M. (2007). Türkiye’de kuklacılık ve ipli ahşap kukla yapımından bir örnek. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(2), 211-226.
Gürçay, S. & Duran, A. (2025). Halk inanışlarında ve ritüellerinde kaotik çocuk imgesi. Folklor-Edebiyat Dergisi, 31(121), 49-68.
Güven, G. (2025). Erken çocuklukta sosyal becerilerin gelişimine yönelik oyun ve farkındalık temelli yaklaşımlar: Küresel ve yerel çalışmaların doküman analizi. TEBD, 23(3), 3080-3108.
Huizinga, J. (2018). Homo Ludens: Oyunun toplumsal işlevi üzerine bir deneme. Ayrıntı Yayınları.
İnan Kaya, G. (2018). Oyun, gelişim ve tarihsel olarak oyunun eğitimdeki yeri. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi (UEAD), 2(1), 66-78.
Jung, C. G. (2022). Çocuk rüyaları. C. Şeref (Çev). Pinhan Yayıncılık.
Kabakçı, Ö. (2006). “Aşık Oyun”. M. Ö. Oğuz & D. Beden (Ed.), 2005 Yılında Çorum’da Yaşayan Geleneksel Çocuk Oyunları İçinde (s. 10). Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Halkbilimi Topluluğu Yayını.
Kahya Canlı, S., & Demirarslan, D. (2020). Çocuk oyun alanlarının tarihi gelişimi. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 3(6), 60-75.
Karaçay, Ş. (2006). Çelik çomak oyunu. M. Ö. Oğuz & D. Beden (Ed.), 2005 yılında Çorum’da yaşayan geleneksel çocuk oyunları İçinde (s. 12). Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Halkbilimi Topluluğu Yayını.
Korkmaz, M. (2024). Türk kültüründe uçurtmalar. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 17(48), 2099-2121.
Mercan, C. (2018). Ahşap oyuncakların çocuk gelişiminde yeri ve ahşap oyuncaklar için tasarım önerileri [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Onur, B. (2019). Tarih boyunca oyunlar ve oyuncaklar. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 25(2), 365-386.
Öz Pektaş, H. (2017). Geleneksel çocuk oyunlarının modern eğitimde kullanılması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(49), 478-490.
Sevim, C., & Gönül, E. (2012). Tarihsel süreç içerisinde oyuncağın gelişimi ve seramik oyuncaklar. Sanat ve Tasarım Dergisi, 2(2), 23-40.
Şenyuva, M. (2023). Oyun kuramları üzerine bir inceleme [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Kültür Üniversitesi.
Türk Dil Kurumu. (b.t.). Türk Dil Kurumu sözlüğü. 04.04.2026, https://sozluk.gov.tr/
Ünalır, M. (2006). Çelik çomak oyunu 2. M. Ö. Oğuz & D. Beden (Ed.), 2005 yılında Çorum’da yaşayan geleneksel çocuk oyunları İçinde (s. 13-14). Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Halkbilimi Topluluğu Yayını.
Yalçınkaya, T. (1995). Okul öncesinde anne babanın oyuncak seçimi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, (7), 323-328.
Yavuz, C. (2019). Kavram eğitiminde eğitsel oyuncak tasarımı: Okul öncesi eğitimde yön kavramına yönelik bir oyuncak [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
Yolcu, M. A. (2013). Çocuk oyunları üzerine. İ. Özkaya (Ed.), Torbalı’nın Kültürel Mirası İçinde (s. 259-268). Torbalı Belediyesi Kültür Yayınları.
https://sozluk.gov.tr/, 4.04.2026
https://sozluk.gov.tr/, 6.03.2026.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
