YAPAY ZEKÂ VE OTOMASYON ÇAĞINDA AHİLİK DEĞERLERİNİN SÜRDÜREBİLİR İŞ ETİĞİNE KATKISI

HE CONTRIBUTION OF AHILIK VALUES TO SUSTAINABLE BUSINESS ETHICS IN THE AGE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND AUTOMATION

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20843566

Anahtar Kelimeler:

Ahilik, yapay zekâ, otomasyon, iş etiği ve ahlakı, sürdürülebilir iş etiği

Özet

  1. yüzyılda hız kazanan dijital dönüşüm süreci, yapay zekâ ve otomasyon teknolojilerinin çalışma yaşamında yaygınlaşmasına neden olmuş, üretim süreçlerinden yönetim anlayışına kadar birçok alanda köklü değişiklikler meydana getirmiştir. Bu dönüşüm, işletmelere verimlilik, hız ve rekabet avantajı sağlarken; iş etiği, adalet, insan emeğinin değeri, çalışan hakları ve toplumsal sorumluluk gibi etik tartışmaları da beraberinde getirmektedir. Bu bağlamda, tarihsel kökleri Anadolu’ya dayanan Ahilik teşkilatının benimsediği dürüstlük, emeğe saygı, dayanışma, adalet, kalite anlayışı ve toplumsal fayda gibi değerlerin günümüz sürdürülebilir iş etiği anlayışına önemli katkılar sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Bu çalışma, yapay zekâ ve otomasyon çağında Ahilik değerlerinin sürdürülebilir iş etiği açısından taşıdığı potansiyeli incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş, ilgili ulusal ve uluslararası literatür doküman incelemesi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Ahilik ilkeleri ile modern iş etiği kavramları karşılaştırmalı olarak ele alınmış ve bu değerlerin dijital çağın etik sorunlarına çözüm sunabilecek yönleri tartışılmıştır. Çalışma sonucunda, teknolojik gelişmelerin insan odaklı etik ilkelerle desteklenmesinin sürdürülebilir iş etiğinin güçlendirilmesine, çalışan haklarının korunmasına, kurumsal güvenin artırılmasına ve toplumsal refahın desteklenmesine katkı sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Referanslar

Akan, P. (2007). Uygulama açısından iş etiği kuralları ve evrensel turizm etiği ilkeleri. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 18(1), 7-20.

Akça, G. (2003). Ahilik geleneği ve günümüz Fethiye esnafı. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (14), 209-219.

Akgül, D. (2017). Ahilik kültüründeki etik ilkelerin günümüz işletmelerine yansımaları: Kırşehir ili örneği. Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 8-26.

Aktan, C. C. (2009). Ahlak ve ahlak felsefesine giriş. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 1(1), 38-59.

Alagöz, M. ve Paksoy, H. (2024). Ahilik ve modern kooperatifçiliğin kooperatif ilkeleri açısından değerlendirilmesi. Journal Of Socıal, Humanıtıes And Administrative Sciences (JOSHAS), 9(67), 3295-3301.

Andaç, F. (1994). Osmanlı döneminde ahilik teşkilatı. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (11), 1-14.

Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71-88.

Aşkun, V. (2024). Yapay zekâ ve otomasyon çağında eşitlik ve refah: Daron Acemoğlu’nun görüşlerine dayalı bir inceleme. Bozok Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 137-160.

Atacan, T. ve Genç, K. Y. (2020). İş etiği. Astana Yayınları.

Ateş, Y. ve Durmuş, M. (2024). Modern dönemde iktisadi ve sosyal yönleriyle ahilik geleneği: Mudurnu üzerine bir inceleme. İş Ahlakı Dergisi, 17(2), 23-58.

Bakan, H. (2019). Örgüt kültürü ve iş ahlakı temelinde ahilik kültürünün günümüz örgütlerinde uygulama düzeyinin ölçülmesi üzerine bir araştırma [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.

Bastaban, Ü., Sarıhan, S. ve Yalçi, A. (2023). Yapay zekâ ile inanç tasvirleri: Semiyotik ve içerik analizi. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 25(1), 267-299.

Başcıllar, M., Karataş, M. ve Güre, M. D. P. (2022). Dijital çağda sosyal algoritmalar: yapay zekâ ve sosyal hizmet. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 22(56), 539-565.

Bayram, S. (2012). Osmanlı Devleti'nde ekonomik hayatın yerel unsurları: Ahilik teşkilâtı ve esnaf loncaları. Journal of Istanbul University Faculty of Theology, (21), 81-114.

Bektaş, Ç. (2015). İşletmelerde iş ahlakı. Business & Management Studies: An International Journal, 3(3), 327-363.

Bezirci, M. ve Bayraktar, M. K. (2015). Dört kutsal kitap ve ahilik çerçevesinde karşılaştırmalı olarak etik ve muhasebe meslek mensuplarında etik eğitimi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 17(2), 385-412.

Bozkurt, S. ve Doğan, A. (2013). İş değerleri ile iş etiği arasındaki ilişkinin incelenmesi: Kamu ve özel sektör çalışanlarına yönelik bir araştırma. Business and Economics Research Journal, 4(4), 71-86.

Çandır, M. ve Aydın, Y. (2021). Ahilik teşkilatının türk kültürünün aktarımındaki rolü. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 769-785.

Çeker, F. (2017). Ahlaki ve sosyo-ekonomik bir teşkilât olarak Ahilik. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12, 84-99.

Çelik, A. (2022). Müelli̇fi̇ meçhul iki̇ fütüvvet-nâme. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, (104), 91-107.

Çoban, M. (2018). Değerler eğitimi ve ahilik ilkeleri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(1), 87-102.

Demir, S. G. (2025). Sosyoloji alanında akademisyenlerin yapay zekâ deneyimlerine ilişkin bir inceleme [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.

Demirpolat, A. ve Akça, G. (2004). Ahilik ve Türk sosyo-kültürel hayatına katkıları. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (15), 355-376.

Doğan, N. (2009). İş etiği ve işletmelerde etik çöküş. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 8(16), 179-200.

Doruköz, K.D. ve Uslu, B. (2023). Yapay zekânin iş hayatındaki yeri: Avantajlar, dezavantajlar ve politikalar. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(CEEİK 2023 Özel Sayısı), 45-62.

Düşükcan, M. ve Başdaş, O. (2019). Ahilik ilke ve uygulamalarının günümüz KOBİ’lerine yansıması: Elâzığ ili örneği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(70), 866-881.

Eğri, T. ve Sunar, L. (2010). Türkiye’de iş ahlakı çalışmaları: Mevcut durum ve yönelimler. İş Ahlakı Dergisi, 3(5), 41-67.

Ekren, B. C. (2023). Ticari otomasyon sistemi [Yüksek Lisans Bitirme Projesi]. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi.

Erdem, E. (2022). Fütüvvet-Ahilik geleneğinde ahlak, kâmil insan ve iktisat meselesi: Ahiliğin dolayli iş ahlaki ilkeleri üzerine bir değerlendirme. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 11(3), 352-373.

Erkutlu, H., Ergün, E.E., Köseoğlu, İ. ve Vurgun, T. (2023). Yapay zekâ ve örgütsel davranış. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(3), 1403-1417.

Gök, S. (2008). İş etiği ile iş ahlakı arasındaki ilişki ve çalışma yaşamında iş etiğini etkileyen faktörler. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 5(1), 1-19.

Gök, S. (2010). Çalışma yaşamında iş etiği: Bir alan araştırması. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (57), 549-577.

Gökbel, A. (2022). Meslek ahlakının kaynağı olarak ahilik. İçinde M.E. Kalas (Ed.), Emek ve iş ahlakı (ss.187-199). Türkiye Yazarlar Birliği Yayınları.

Gunduz, A.Y., Kaya, M. ve Aydemir, C. (2012). Ahilik teşkilatında ve günümüzde tüketicilerin korunmasına yönelik çalışmalar üzerine bir değerlendirme. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 37-54.

Gür, Y.E., Ayden, C. ve Yücel, A. (2019). Yapay zekâ alanındaki gelişmelerin insan kaynaklarının yönetimine etkisi. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3(2), 137-158.

Gürel, R. (1992). Razavi’Nin Fütüvvet-Namesi-(Fütüvvet-Name-i Kebir Veya Miftahü’d-Dekayık Fi Beyane’l-Fütüvveti Ve’l-Hakayık [Doctoral tezi]. Marmara Universitesi.

İşler, B. ve Kılıç, M. (2021). Eğitimde yapay zekâ kullanımı ve gelişimi. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 5(1), 1-11.

Karakaş, A. (2017). Çok yönlü bir sivil toplum örgütü: Ahilik. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 1(1), 1-20.

Karasoy, Y. (2003). Ahi kelimesi ve Türk kültüründe Ahilik. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (14), 1-23.

Kaya, U. (2013). Değerler eğitiminde bir meslek teşkilâtı: Ahilik. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(26), 41-69.

Kızıler, H. (2015). Osmanlı toplumunun sosyal dinamiklerinden ahilik kurumu. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(2), 408-423.

Malkoç, E. (2019). Ahilik Sisteminde Örgütlenme Yapısının Günümüz Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu İle Karşılaştırılması. [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Karabük Üniversitesi.

Manav, R. (2019). Ahilikte günümüz Türkiye’de kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında zorunlu üyelik: Konya eczacılar odası örneği [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Aksaray Üniversitesi.

Maral, T. (2024). Sosyal bilimlerin kesişim noktası: Yapay zekâ ve etik. Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, (Yapay Zekâ ve Sosyal Bilimler Öğretimi), 17-33.

Marşap, G. (2023). Evrensel etik değerler ışığında anadolu'da ahilik anlayışı ve stratejik liderlik yaklaşımı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(3), 1948-1964.

Mijwel, M. (2016). Yapay zekâ nedir? Baghdad College of Economic Sciences University.

Öztemel, E. (2020). Yapay zekâ ve insanlığın geleceği. Bilişim teknolojileri ve iletişim: Birey ve toplum güvenliği, 95-112.

Öztürk, D. (2026). Yapay zekânın yönetimde karar alma süreçlerine etkisi: İzmir ili örneği. [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi.

Öztürk, K. ve Şahin, M. E. (2018). Yapay sinir ağları ve yapay zekâ’ya genel bir bakış. Takvim-i Vekayi, 6(2), 25-36.

Pirim, H. (2006). Yapay zekâ. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 1(1), 81-93.

Sancaklı, S. (2010). Ahilik ahlâkının oluşumunda hadislerin etkisi. İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-28.

Sönmez, Y. (2022). Ahilik ve görev ahlâkı. Çankırı Karatekin Üniversitesi Felsefe Bölümü I. Lisansüstü Felsefe Kongresi Tam Metin Kitabı, 346-360.

Şeyhı, M. (2022). Yapay zekânın iş piyasasına etkisi. İktisadi ve Siyasal Bilimler Dergisi, 2(1), 102-111.

TBMM Araştırma Komisyonu (2026). Yasama Dönemi 28, Yasama Yılı 4, https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y1/T10/DosyaKomisyonRaporunuVerdi/9f0e7abf-41f6-4133-ab3d-4879113f7f9f.pdf, 31.03.2026

TDK. (2026). Ahilik nedir? https://sozluk.gov.tr/, 20.04.2026

TDV. (2026). Ahlak nedir? https://islamansiklopedisi.org.tr/ahlak, 24.02.2026

TMA. (2026). Ahlak Nedir? https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ahlak, 24.02.2026

Torlak, Ö., Ünder, H., Şeker, A., Koç, U. ve Tokgöz, N. (2013). İş etiği. haz., Tokgöz, N. Eskişehir: TC Anadolu Üniversitesi Yayını, (3011), 3.

Ünsür, A. (2020). Ahilik sistemi değerleri yönetim ve eğitimi. Değerler Eğitimi Dergisi, 18(39), 297-337.

Yetim, A. (2022). Ahi teşkilatı iş ahlakı ilkelerinin günümüz iş dünyası açısından değerlendirilmesi: Sakarya ilinde bir araştırma. [Yayınlanmış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.

Yıldırım, M. H. ve Uğuz, Ş. (2012). İş etiği ve üniversite öğrencilerinin etik algılarını ölçmeye yönelik bir araştırma. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 4(1), 177-187.

Yılmaz, A. (2021). Yapay zekâ. Kodlab Yayın.

Yüksel, İ. (2019). Ahilik felsefesinden günümüz meslek ahlakı tartışmalarına bir bakış. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 500-537.

İndir

Yayınlanmış

2026-06-26

Nasıl Atıf Yapılır

AKTERT, A. (2026). YAPAY ZEKÂ VE OTOMASYON ÇAĞINDA AHİLİK DEĞERLERİNİN SÜRDÜREBİLİR İŞ ETİĞİNE KATKISI: HE CONTRIBUTION OF AHILIK VALUES TO SUSTAINABLE BUSINESS ETHICS IN THE AGE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND AUTOMATION. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 12(66), 44–59. https://doi.org/10.5281/zenodo.20843566