ÜRETKEN YAPAY ZEKAYA DAYALI ETNOSTEAM ETKİNLİKLERİNİN KÜLTÜREL FARKINDALIK VE GİRİŞİMCİLİĞE ETKİSİ
THE EFFECT OF GENERATIVE ARTIFICIAL INTELLIGENCE-BASED ETHNOSTEAM ACTIVITIES ON CULTURAL AWARENESS AND ENTREPRENEURSHIP
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19930133Anahtar Kelimeler:
ETNOSTEAM, Üretken Yapay Zekâ, Girişimcilik, KültürÖzet
Kültürel farkındalığa sahip olmak, yanında getirdiği kültürel zenginliklerle beraber eğitime birçok yönden olumlu katkı sağlamaktadır. Son dönemlerde yaşamımıza giren yapay zekânın ve girişimciliğin de desteklenmesiyle birlikte bu katkının giderek artacağı düşünülmektedir. Bunlara dayalı olarak gerçek yaşam problemlerine yapay zekâ aracılığıyla çözüm bulmanın kültürel farkındalık ve girişimcilik üzerindeki etkisini daha derinden araştırmaya olan ihtiyaç ön plana çıkmıştır. Bu çalışmada üretken yapay zekâya dayalı EtnoSTEAM etkinliklerinin girişimcilik ve kültürel farkındalık üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışmada yer alan tüm veriler TÜBİTAK 4004 Doğa Eğitimi ve Bilim Okulları Destekleme Programı’nın 18. yılı kapsamındaki “ETNOSTEAM Tanıyalım Taşıyalım: Madenler” adlı projeden elde edilmiştir. Araştırmada karma yöntemden yakınsak paralel karma deseni kullanılmıştır. Amaçlı örneklem ile 28 ortaokul öğrencisi belirlenmiştir. Yapay zekâya dayalı EtnoSTEAM etkinlikleri araştırmacılar ve alan uzmanları tarafından Türkiye’nin yedi bölgesine özgü ayrı ayrı oluşturulmuştur. Belirlenen katılımcılara etkinlikler başlamadan önce Kültürel Farkındalık Ölçeği ve Girişimcilik Becerileri Ölçeği ön test şeklinde uygulanmıştır. Ardından tüm etkinliklerin katılımcıların yer aldığı gruplar tarafından aktif olarak gerçekleştirilmiştir. Etkinlik esnasında katılımcılarla birlikte yapay zekâ uzmanı, STEM eğitmeni ve görevli rehberler yer almıştır. Katılımcılara gerekli yerlerde destek olunmuş ve tüm süreci kendilerinin grupça tamamlaması konusunda teşvik edilmişlerdir. Tüm etkinliklerin tamamlandıktan sonra grup çözüm kâğıtları ve ürünler toplanıp Kültürel Farkındalık Ölçeği ve Girişimcilik Becerileri Ölçeği son test şeklinde tekrar uygulanmıştır. Ardından tüm katılımcılarla birebir görüşmeler yapılmıştır. Araştırma sonunda elde edilen test sonuçlarına ait nicel bulgular analiz edildikten sonra her iki nicel verilerin de son testler lehine farklılaştığı görülmüştür. Bu durum yapay zekâya dayalı EtnoSTEAM etkinliklerinin girişimcilik ve kültürel farkındalık üzerinde olumlu etkisinin olduğunu göstermiştir. Ayrıca görüşmelere ait nitel veriler analiz edilince üretken yapay zekânın katılımcıların kültürlerini derinden tanımasına ve günümüze taşımalarına olanak tanıdığı görülmüştür. Ayrıca üretken yapay zekâya dayalı etkinliklerin işin zorluklarını tanıma, olası hataları fark etme ve ürün tanıtımında belirleyici rol oynadığı ortaya çıkmıştır.
Referanslar
Agwazie, B., & Okonkwo, M. U. (2026). Role of artificial intelligence (AI) in enhancing indigenous knowledge and entrepreneurial skills development among business education students in University of Delta, Agbor. IJR Journal, 13(1), https://doi.org/10.51244/IJRSI.2026.13010116.
Altun, M. S. ve Durukan, A. (2024) Üretken yapay zekânın fen eğitimine entegrasyonu: Sistematik bir inceleme, Trb2 Internatıonal Congress On Educatıonal Scıences, 53.
Baggen, Y., Lans, T., & Gulikers, J. (2022). Making entrepreneurship education available to all: Design principles for educational programs stimulating an entrepreneurial mindset. Entrepreneurship Education and Pedagogy, 5(3), 347-374.
Barker, C. (2008). Cultural studies: Theory and practice (3rd ed.). Sage.
Bozkurt, A. (2023).ChatGPT, üretken yapay zekâ ve algoritmik paradigma değişikliği, Alanyazın 4(1),63-72.
Büyüköztürk, Ş. (2021). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (güncel baskı). Pegem Akademi.
Chen, K. (2023). Educational Reform Exploration of Engineering Mathematics from the Perspective of Artificial Intelligence. Adult and Higher Education. https://doi.org/10.23977/aduhe.2023.051816.
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4. Baskı). Sage.
D’Ambrosio, U. (2007). Ethnomathematics: Perspectives. North American Study Group on Ethnomathematics News, 2(1),2-3.
Duralı, T. (2000). Çağdaş küresel medeniyet. Dergâh Yayınları.
Epstein, Z., Hertzmann, A., Herman, L., Mahari, R., Frank, M., Groh, M., Schroeder, H., Smith, A., Akten, M., Fjeld, J., Farid, H., Leach, N., Pentland, A., & Russakovsky, O. (2023). Üretken yapay zekânın sanatı ve bilimi. Bilim, 380, 1110 - 1111.
Gay, G. (2018). Culturally responsive teaching: Theory, research, and practice (3rd ed.). Teachers College Press.
Haltiwanger, John C. and Jarmin, Ron S. and Miranda, Javier. (2010). Who Creates Jobs? Small vs. Large vs. Young US Census Bureau Center for Economic Studies Paper No. CES-WP- 10-17.
Hwang, G.J., & Chen, N.S. (2023). Exploring the Potential of Generative Artificial Intelligence in Education: Applications, Challenges, and Future Research Directions. Educational Technology & Society, 26(2).
Karakaya, F., & Avgın, S. S. (2016). Effect of demographic features to middle school students’ attitude towards FeTeMM (STEM). Journal of Human Sciences, 13(3), 4188-4198.
Kır, Ş., & Şenocak, D. (2022). Açık ve Uzaktan Öğrenme Sistemlerinde Yapay Zekânın Öğrenen Destek Hizmeti Bağlamında Kullanımı. Dijital Teknolojiler ve Eğitim Dergisi,1(1), 36-56.
Kırıkçılar, R. G. (2023). Matematik Merkezli EtnoSTEAM Ders Planlarının Geliştirme Ve Uygulama Süreçlerinin İncelenmesi. Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi.
Koşar, H. (2022). EtnoSTEM Yaklaşımının 7.Sınıf Öğrencilerinin Kültürel Farkındalıklarına, 21.Yüzyıl Becerilerine ve Fen Ve Teknolojiye Yönelik Tutumlarına Etkisinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi.
Land, M. H. (2013). Full STEAM ahead: The benefits of integrating the arts into STEM. Procedia Computer Science, 20, 547-552. https://doi.org/10.1016/j.procs.2013.09.317
Lee, E. (2023). Is ChatGPT a false promise?. Berkeley Blog. https://blogs.berkeley.edu/2023/03/19/is-chatgpt-a-false-promise/
Megahed, F. M., Chen, Y. J., Ferris, J. A., Knoth, S., & Jones-Farmer, L. A. (2023). How Generative AI models such as ChatGPT can be (Mis) Used in SPC Practice, Education, and Research? An Exploratory Study. arXiv preprint.
Mills, G. E. (2011). Action research: A guide for the teacher researcher. Massachusetts, Pearson Education.
Nambisan, S. (2017). Digital entrepreneurship: toward a digital technology perspective of entrepreneurship. Entrepreneurship Theory and Practice, 41(6), 1029-1055.
Neumann, M., Rauschenberger, M., & Schön, E. M. (2023). We Need To Talk About ChatGPT. The Future of AI and Higher Education. Hochschule Hannover. 9http://dx.doi.org/10.25968/opus-2467
Ocak, G. ve Didin, M. (2018). Ortaokul Öğrencilerinde Girişimcilik Becerisi Değerlendirme Ölçeği: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Social Science Research, 7(1), 1-18. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijssresearch/issue/38209/399071
OECD (1998). Fostering Entrepreneurship, The OECD Jobs Strategy.
Olawale, D., Spicklemire, S., Sanchez, J., Ricco, G., Talaga, P., & Herzog, J. (2020). Developing the entrepreneurial mindset in STEM students: Integrating experiential entrepreneurship into engineering design. International Journal of Process Education, 11(1), 41-48.
Permata, J.I., Budiarto, M.T., & Fuad, Y. (2025). Development of the validated mathematical modelling instrument for the middle school students based on the existence of locally cultural context. AIP Conf. Proc. 25 September 2025; 3316(1), 100008. https://doi.org/10.1063/5.0290767
Plano Clark, V. L. ve Ivankova, N. V. (2016). Mixed methods research: A guide to the field. Sage.
Shemshack, A., Kinshuk & Spector, J.M. (2021). A comprehensive analysis of personalized learning components. Journal of Computer Education, 8, 485-503.
Steiger, K. (2024). Artificial Intelligence in Higher Education and Academic Libraries: A Literature Review. Endnotes: The Journal of the New Members Round Table, 12(1), 25-36.
Sudarmin, Sumarni, W., Endang, P., & Susilogati, S. (2019). Implementing the model of project-based learning: integrated with ETHNO-STEM to develop students’ entrepreneurial characters. Journal of Physics: Conference Series. 1317. 012145. 10.1088/1742 6596/1317/1/012145.
Tomal, D. R. (2010). Action research for educators. Rowman & Littlefield Education.
Upadhyay, N., Upadhyay, S., & Dwivedi, Y. K. (2022). Theorizing artificial ıntelligence acceptance and digital entrepreneurship model. International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, 28(5), 1138-1166.
Ünalan, Ş. (2002). Dil ve kültür. Gazi Üniversitesi Basımevi.
Ünal, A. ve Kılınç, İ. (2024). Üretken Yapay Zekâların İş Dünyası Üzerine Etkilerine İlişkin Erken Dönem Bir Değerlendirme. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 23(90), 776-797. https://doi.org/10.17755/esosder.1411805
Yanardağ, Y., Özdemir, B., & Kule, L. (2025). EtnoSTEAM Etkinliklerinin Problem Çözme Ve Kültürel Farkındalığa Etkisi. Socrates Journal Of Interdisciplinary Social Researches, 11(51), 1-11. https://doi.org/10.5281/zenodo.14965230
Zhong, L. (2021). Research on the practice information system of university students’ innovation and entrepreneurship based on the new computer technology support. Journal of Physics: Conference Series, 1744(3), 032151. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1744/3/032151
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
